język ogólny

Język ogólny, język powszechny – zespół środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, stylistycznych) akceptowanych i rozumianych przez ogół użytkowników języka. Pojęcie ogólności może być rozumiane na różne sposoby: bywa odnoszone zarówno do zasięgu geograficznego języka, jak i do używanego rejestru. W obiegu naukowym funkcjonuje kilka bardziej precyzyjnych ujęć tego terminu, wypracowanych na gruncie różnych tradycji lingwistycznych. Na gruncie polskiej lingwistyki pod pojęciem języka ogólnego (czy też ogólnonarodowego) rozumie się taką formę egzystencji języka, która służy jako ponadgwarowy środek porozumiewawczy. Stoi ona zatem w opozycji do obiegowych dialektów. Cechuje się wysokim wypracowaniem funkcjonalnym (wariacyjnością stylistyczną i zastosowaniem we wszelkich obszarach życia publicznego), a także podległością autorytatywnej kodyfikacji. Funkcjonuje zarówno w postaci pisanej, jak też ustnej i jest znana ogółowi wykształconych przedstawicieli narodu. W takim rozumieniu język ogólny można utożsamić z językiem standardowym. Określeniu „język standardowy” bywa jednak przypisywany dodatkowy element oceniający, sugerujący, że mowa o pewnych jakościowych formach języka ogólnego. Język ogólny można także rozumieć węziej, tj. jako standard normatywno-szkolny, nauczany w procesie edukacji i kodyfikowany za pośrednictwem wydawnictw normatywnych. Przeciwstawia się on ściśle wariantom regionalnym i środowiskowym, opartym na gruncie języka standardowego. Termin „język ogólny” na gruncie polskim wprowadził Zenon Klemensiewicz, z czasem zaczął on wypierać starsze określenie „język literacki”. Klemensiewicz proponował stosowanie nazwy „język literacki” na oznaczenie pisanej formy języka ogólnego, a nazwy „dialekt kulturalny” na określenie formy ustnej; rozróżnienie to jednak się nie przyjęło. W piśmiennictwie językoznawczym można również spotkać dwa alternatywne rozumienia terminu „język ogólny”: * odmiana języka służąca jako wspólny, supradialektalny środek komunikacji w obrębie szerszego terytorium, niekoniecznie równoważna ze skodyfikowanym standardem lub wręcz występująca poza jego ramy (np. interdialekt ogólnoczeski); * język komunikacji powszechnej, służący do ogólnej wymiany myśli, niezwiązanej ściśle z określoną tematyką. W tym rozumieniu język ogólny (niem. Gemeinsprache) stoi w opozycji do języka fachowego lub języka literackiego/książkowego.