Gouden Griffel

In 1971, kort na de geboorte van onze derde dochter, verhuisden we naar een splinternieuwe woonwijk in Berkel en Rodenrijs. Morrend, want zo aantrekkelijk was het vooruitzicht van het groene weduwe-bestaan nu ook weer niet. Maar de kinderen konden overal spelen én Annie Schmidt woonde er. Nu weet ik dat ze in die tijd vaker in Frankrijk zat dan in Rodenrijs, maar omdat zoiets toen niet aan de grote klok werd gehangen, zwaaide ik altijd even als ik langs haar bungalowtje fietste. De gedachte dat ik ooit een boek over haar zou schrijven en ten overstaan van een burgemeester die in haar huis woont, een voordracht zou houden over de Griffel der Griffels, kwam uiteraard niet bij me op. Sterker, door alle veranderingen in mijn leven drong amper door dat dat jaar de eerste Gouden Griffels waren uitgereikt: aan Leonie Kooiker voor Het malle ding van bobbistiek en aan Alet Schouten voor De mare van de witte toren . Maar liefst negenenveertig juryleden, zeven regionale jury’s van ieder zeven deskundigen, vonden die boeken beter, mooier, knapper dan Minoes van Annie M.G. Schmidt. Die kreeg Zilver. Geen wonder dat ze liever in Frankrijk bleef. Ter gelegenheid van vijftig jaar Kinderboekenweek buigen we ons vandaag over de Griffel der Griffels. Bestaat die? Jazeker, want alle mensen die ooit deel uit maakten van een Griffeljury en nog in leven zijn – zo’n 118 - gaan hem kiezen. En wie gekozen is, die bestaat. Is het boek dat na zorgvuldige weging uit de eenenzestig genomineerde titels te voorschijn komt, dan ook het beste kinder- of jeugdboek sinds 1954? Ik vrees van niet, en wel hierom. Vanaf de eerste bekroning voor Lawines razen van An Rutgers van der Loeff, een boek dat zich naar de mening van die jury kon meten met ‘echte literatuur’, koos de CPNB mensen die ‘enige deskundigheid hebben op het gebied van de kinder- en jeugdliteratuur’. Aanvankelijk waren dat vooral jeugdbibliothecarissen, jeugdboekenauteurs, onderwijzers, kleuterleidsters en recensenten, later ook docenten Nederlands, boekverkopers, vertalers, journalisten, pedagogen, psychologen en wetenschappers. Leverde deze upgrading ook meer deskundigheid op? Zo makkelijk is kennis van kinderen, kinderliteratuur en lezen, nu ook weer niet te meten. Direct belanghebbenden zoals uitgevers hebben er nooit in gezeten en sinds 1986 is ook die andere belangengroep, de auteurs, van deelname uitgesloten. En dat is maar beter ook. Want wat kan er niet allemaal gebeuren als de ene auteur de andere gaat beoordelen? Doorgaans kostte het weinig moeite om een groep ‘deskundigen’ te verzamelen – een positie als jurylid wordt slechts bij hoge uitzondering geweigerd. Wel viel me bij de voorbereiding op deze dag op – maar dat zou nog eens precies moeten worden uitgezocht – dat critici van de felbegeerde kinderboekenprijs korte of langere tijd na hun kritiek zelf in de jury belandden. Een kwestie van verstandig besturen, lijkt mij. Op grond van steeds wisselende systemen en reglementen kiest de jury uit het boekenaanbod van het voorgaande kalenderjaar het boek dat haar het beste bevalt. Aanvankelijk werd de groslijst samengesteld door een geheime commissie waarin Bureau Boek en Jeugd een flinke vinger in de boekenpap had. Later konden uitgevers zelf boeken insturen, tegen betaling, terwijl ook de juryleden boeken mochten opvragen. Voorwaarde is dat de te bekronen boek uitgegeven zijn door een door de branche erkende Nederlandse uitgever. En dat verklaart waarom het voortreffelijke Brandnetels en andere verhalen over kindermishandeling van Hans Dorrestijn misschien wel het mooiste boek was van 1984 maar geen Goud kon krijgen. Minstens even relevant is dat Goud uitsluitend toegekend mag worden aan Nederlandstalig werk, met als gevolg dat vertalingen van Kästner, Lindgren en Dahl nooit in de hoogste regionen belandden, ook als hun boeken beter waren dan die van Nederlandse collega’s. De winnaar krijgt een bescheiden geldbedrag. Het gaat om de eer en de verkoopcijfers. Over de criteria waaraan het