Gruuthusehandschrift

Het Gruuthusehandschrift bevat een verzameling van 147 liederen, 7 gebeden en 16 Middelnederlandse gedichten die rond 1400 zijn geschreven. Het handschrift is ontstaan in Brugge. Rond 1400 was Brugge een rijke wereldstad die bruiste van de handel, van muziek, van kunst en cultuur. We komen in de teksten dan ook veel thema’s tegen die gaan over het leven in de stad in de late middeleeuwen: bijvoorbeeld het geloof en de liefde, maar ook onderwerpen als dronkenschap en seks komen erin aan bod. Het boek waarin dit is opgeschreven, is goed bewaard gebleven, compleet met noten voor de muziek. Wel is het in de 19e eeuw opnieuw gebonden, waarbij de bladzijden aan 3 kanten zijn afgesneden. De meeste teksten kennen we uit geen enkele andere bron. Dat maakt dit handschrift een grote inspiratiebron voor onderzoekers naar de vroege Nederlandstalige literatuur. Download Een middeleeuwse afbeelding van Lodewijk van Gruuthuse, een witte man met een rood gewaad en hoed. Gruuthuse is niet de schrijver van dit handschrift of de componist van de liederen die erin staan. Het is de naam van een militair en diplomaat in dienst van het Bourgondische hof. Rond 1460 kreeg deze Lodewijk van Gruuthuse het Middelnederlandse handschrift in zijn bezit en liet hij zijn wapenschild in het handschrift zetten. Een latere bezitter van het boek plaatste daar de naam 'Gruythuyse' bij. Zo is de naam van de oude bezitter bij het handschrift blijven horen. Aan het handschrift hebben verschillende schrijvers gewerkt. Het is in fasen ontstaan. In eerste opzet moest het een professioneel verzorgd boek worden, met mooie versierde initialen. Binnen korte tijd werden er steeds meer teksten aan het boek toegevoegd, door schrijvers die meer aandacht besteedden aan de inhoud dan aan het uiterlijk van het boek. Sommige teksten komen direct uit de kringen van de auteurs zelf. De kans is groot dat het boek is gemaakt voor en door de dichters, muzikanten en voordrachtkunstenaars van wie de teksten erin staan. Binnen deze Brugse culturele elite is het boek ook intensief gebruikt. Egidius is er niet meer. Hij ging zomaar dood. En zijn vriend moet blijven leven. Dáár is hij verdrietig over. Het besef dat Egidius naast zich een plaats voor hem vrijhoudt geeft de dichter troost. Heel veel Gruuthuseliederen en gedichten gaan over de liefde. Soms gaan ze over wanhopige minnaars en hun onbereikbare geliefden. En soms lijken de liederen echte ontmoetingen tussen geliefden te beschrijven. Bijvoorbeeld in het volgende lied waarin de eerste letters van de regels samen de naam ‘Calle’ vormen, toen een vorm van Katelijne: Het dagelijks leven in middeleeuws Brugge werd vooral bepaald door de katholieke kerk. Maria komt in het Gruuthusehandschrift dan ook veel voor. Zij wordt vergeleken met een roos en andere bloemen of met een fontein die overvloeit van genade. De belangrijkste Mariatekst in het handschrift is de bewerking van het Latijnse gebed ‘Salve Regina’, dat nu heet: ‘Sonder smette saliche rose’ (I,5). Dit gebed heeft 256 verzen. De beginletters van het gebed vormen samen de tekst van het originele lied. Download Pagina uit het Gruuthusehandschrift met daarin het gebed 'sonder smette saliche rose'. Begin van het gebed 'Sonder smette saliche rose', bewerking van het Latijnse gebed 'Salve Regina', fol. 6r. Voor Museumnacht Den Haag 2022 vroeg de KB 6 dichters aan de slag te gaan met het Gruuthusehandschrift. Zij gaven hun eigen interpretatie van de meertaligheid die in het handschrift zo'n grote rol speelt. Je kunt de video's hier bekijken . Brinkman, Herman. Het Gruuthuse-handschrift: ingeleid en kritisch uitgegeven door Herman Brinkman, met een uitgave van de melodieen door Ike de Loos . Verloren, 2015. Koldeweij, Jos, Inge Geysen en Eva Tahon. Liefde en Devotie. Het Gruuthusehandschrift: kunst en cultuur omstreeks 1400 . Ludion, 2013. Catalogus bij de tentoonstelling in het Gruuthusemuseum te Brugge. Brinkman, Herman, en Maria Van Daalen. Liefde, leven en devotie. Poëzie uit