Jacek Woszczerowicz

Start aktorski utrudniały mu złe warunki zewnętrz­ne. Niski, krępy, o zbyt długich rękach i płaskim, chrapliwym głosie, musiał włożyć wiele pracy, by zmienić jego brzmienie, obniżyć rejestr. Dużo czasu poświęcił na ćwiczenie sprawności fizycznej, uzy­skując zwinność akrobaty. Zawsze przykładał wielką wagę do charakteryzacji; wzmianki w rec. , a potem analizy jego ról, często przynoszą dokładne opisy wyglądu przedstawianych przez niego postaci. Wcześnie też (1930) B. Dudziński zauważył, że „sympatyczny i wielce utalentowany p. Woszczerowicz” nie posiada daru improwizacji. Początkowy okres twórczości wyznaczały epizodyczne role ko­mediowe, grał najczęściej zwykłych, małych ludzi, ale w sposób już wcześnie zwracający uwagę na wyrazistość środków, konsekwencję kompozycji po­staci, siłę komiczną i skłonność do groteski. Jako król („Metafizyka dwugłowego cielęcia”, 1928) „wbijał się w oczy sylwetką i gestem” (J. Degler), Dodson (Klub Pickwicka, 1936) „odznaczał się taką plastyką w rysunku i takim wyczuciem śmieszności ponurego szubrawca, że zostaje w pamięci raz na zawsze” (B. Korzeniewski). Do ważniejszych ról i epizodów zagranych przez niego w 1. trzydziestych należały: Dyrektor więzienia (Kapitan z Koepenick, 1932), Trigorin (Tessa, 1936), Epichodow (Wiśniowy sad) i Iskra (Gałązka rozmarynu) w 1937, Odilon Gadarin (Ostrożnie, świeżo malowane) i Sokrates (Ob­rona Ksantypy) w 1939 ; rolą Sokratesa , wg S. Marczaka-Oborskiego, „wysunął się na czoło aktorów charakterystycznych swego pokolenia” . Interesującą indywidualność aktorską W. dostrzeżono także, gdy zagrał Jemioła w filmach Znachor i Profesor Wil­czur , zaskakiwało wzbogacenie postaci opryszka filoz. refleksją. Pełną dojrzałość twórczą osiągnął w 1940-41 w teatrze pod kier. A. Węgierki. „Nie chcąc poprzestać na tematyce komediowej, szykując się do szerszych lotów, zmienił oczy zdobywając im siłę spojrzenia, przebudował też proporcje twarzy ustawicznymi ćwiczeniami mięśni. Doprowadził giętkość i wyra­zistość dłoni do stopnia, który posiadali dawni ko­medianci sprzed stuleci” , pisał H. Szeletyński . Wy­stąpił wtedy w nowych rolach, m.in. Wurma (In­tryga i miłość), Wajnonena (Optymistyczna trage­dia) , a także w dwóch fredrowskich (powtarzanych po wojnie) Łatki (Dożywocie) i Papkina (Zemsta) . Po wojnie grał znacznie mniej ról, ale każda z nich była szeroko omawiana i dyskutowana. W 1945 w recenzji z Ostrożnie, świeżo malowane (rola Odilona Gadarina ) pisał E. Csató: „Aktor ten łączy w sobie niebywałą siłę komiczną z olbrzymią pracowito­ścią” , „tak starannie potrafi wykończyć każdy dro­biazg, a równocześnie tak hojnie szafuje swoją ener­gią, tyle czuje się w nim jakiegoś olbrzymiego napięcia, że stwarza nieporównane i przykuwające oczy zjawisko”. Do najgłośniejszych ról w Łodzi należały: Łatka (Dożywocie), Żebrak (Elektra J. Giraudoux), Skapen (Szelmostwa Skapena), Homer (Homer i Orchidea) . W 1948-57 współpracował często z B. Korzeniewskim, z którym, jak zauwa­żyła M. Fik, „łączyło go podobne widzenie świata: pod pozorem komedii przenikliwość, sarkazm i go­rycz” ; w jego reżyserii zagrał m.in. Arnolfa ( Szkoła Żon , Łódź i Katowice 1948), Merkurego ( Amfitrion 38, Kraków 1948, Warszawa 1949), Tarełkina (Śmierć Tarełkina, 1949), Sganarela ( Don Juan Mo­liera, Warszawa 1950, Łódź 1955 i 1957), Papkina (Zemsta, 1953), Lenina ( Człowiek z karabinem , Warszawa 1954). W Warszawie grał też m.in. W 1957 Newtona (Złote czasy króla Karola) i Jowisza (Muchy) . Od 1958 do śmierci zagrał tylko sześć ról teatr.; najgłośniejsze z nich to Józef K. (Proces, 1958) oraz, we własnej reżyserii, tyt. w Ryszardzie III (1960) i Davies (Dozorca, 1968) . Ostatnią jego rolą był Książę Boleslaus w specjalnie dlań napi­sanym widowisku telew. Misterium męki człowie­czej , nagranym we wrześniu 1970, a emitowanym już po śmierci aktora, w lutym 1971. „Jest on chyba najbardziej charakterystycznym wśród wszystkich charakterystycznych aktorów, jest samą kwintesencją charakterystyczności” . „ Pasjonu­ją go zaba