Jacobus H. Kann

Kann, Jacobus Henricus , bankier en zionistisch leider ('s-Gravenhage 12-7-1872 - Theresienstadt (Tsjechoslowakije) 7-10-1944). Zoon van Maurice Kann, koopman, en Johanna Hijmans. Gehuwd op 26-7-1893 met Adriana Anna Polak Daniels. Uit dit huwelijk werden 4 zoons en l dochter geboren. Kanns belangstelling was echter niet uitsluitend op bankzaken gericht. Hij was een der weinige Nederlanders die in 1897 het eerste zionistische congres in Bazel bezochten. Onder de indruk geraakt van Theodor Herzls pamflet Der Judenstaat (1896) bood hij deze zijn diensten als bankier aan. In 1899 was hij medeoprichter van de Jewish Colonial Trust, een bank die de toekomstige zionistische emigriatie naar Palestina moest financieren. Omdat Herzl zich naar Kanns smaak te veel bemoeide met de technisch-financiële kant van deze zaak, was hun verhouding vol strubbelingen. Na Herzls dood in 1904 werd Kann lid van het Engeres Actions-Comité, het dagelijks bestuur van de zionistische organisatie. President werd David Wolffsohn, een der eerste medewerkers van Herzl. Kann bewonderde deze zeer om zijn kwaliteiten als zakenman die de visionair Herzl telkens met beide voeten op de grond dwong. In deze jaren werd het conflict 'praktisch' versus 'politiek' zionisme steeds sterker. De eerste richting wilde feiten scheppen door zionistische vestigingen in Palestina, hoe klein of eventueel illegaal ook; de laatste gaf, in het spoor van Herzl, voorrang aan publiekrechtelijke erkenning van zionistische kolonisatie door de grote mogendheden. Kann en Wolffsohn waren politieke zionisten. In 1911 werd de kritiek op hun beleid zo sterk dat beiden uit het bestuur traden. Kann bleef veel invloed uitoefenen, omdat hij met andere geestverwanten uit Herzls tijd het beheer van de financiële instituten van de organisatie in handen had. In 1899 had Kann bovendien reeds met opper-rabbijn Joseph Dunner en de dichter Abraham van Collem de grote stoot gegeven tot de oprichting van de Nederlandsche Zionistenbond (nzb). Daarna bemoeide hij zich echter niet sterk meer met de Nederlandse afdeling wegens zijn activiteiten in het internationale zionisme. Tevergeefs probeerde hij aan koningin Wilhelmina en de Nederlandse regering officiële sympathiebetuigingen voor dit internationale zionisme te ontlokken. In 1907 bezocht Kann Palestina; hij schreef naar aanleiding hiervan Erets Israël. Het Joodsche Land (Leiden, 1908). De Duitse en Franse vertaling hiervan (in 1909 en 1910) wekte consternatie bij de zionistische leiders, omdat hierin openlijk de joodse autonomie in Palestina werd geëist. Men vreesde dat hierdoor de toch al delicate betrekkingen met de Turkse sultan verstoord zouden worden. Hoewel Kann een overtuigd voorstander van het politieke zionisme bleef, diende hij ook de praktische richting. Ondanks het toenmalige Turkse verbod voor buitenlandse joden om in Palestina land te kopen, verwierf hij in 1907 een stuk grond ten noorden van Jaffa. Hierop zou later de eerste wijk van het joodse Tel Aviv worden gebouwd. Kann deed deze aankoop als stroman van het Joodsch Nationaal Fonds, dat grond aankocht als eigendom van het hele joodse volk. In 1910 richtte hij de Joodsche tuinbouw-, veeteelt- en zuivelbereidingsvereeniging op. Deze diende om joodse emigranten naar Palestina op te leiden. Toen door de Eerste Wereldoorlog de contacten binnen de zionistische organisatie werden verbroken, kon Kann als burger van een neutraal gebleven land optreden als bemiddelaar bij het doorzenden van de post voor de zionistische leiders die van elkaar gescheiden in de oorlogvoerende landen woonden. Bovendien zorgde hij voor bemiddeling door de Nederlandse regering in geldzendingen naar joden in Palestina. Na de oorlog kwam hij echter in conflict met het zionistische leiderschap van Chaim Weizmann. Met de voorzitter van de nzb, Nehemia de Lieme, en verschillende oudgedienden uit Herzls tijd vormde hij de zogenaamde Haagse oppositie. Deze keerde zich tegen de te optimistische voorstelling van zaken en het