Jadwiga Smosarska

Właściwie Jadwiga Filipina Smosarska, zamężna Protassewicz, pseud. Sarska. Była córką Karola S., chemika, i Walerii z domu Darmos, żoną in­żyniera Zygmunta Protassewicza (ślub 26 II 1935 w Warszawie). Ukończyła pensję A. Hoene-Przesmyckiej w Warszawie. Jeszcze jako pensjonarka wystąpiła 18 XII 1916 w roli Dziewicy Pierwszej w Nie-Boskiej komedii , wystawionej w T. Polskim w Warszawie przez Koło Miłośników Sztuki Dram. Studentów Uniw. i Politechniki Warszawskiej. Na­stępnie uczyła się gry aktorskiej u W. Staszkowskiego. Debiutowała 16 VIII 1918 w T. Letnim w Warszawie pod pseud. Sarska (użyła go wtedy jedyny raz) w roli Lili (Ciotka Karola) . Recenzent „Kuriera Warszawskiego” podkreślił jej szczerość i naturalność, ale zauważył też, że „Panna Sarska aż zatrwożyła brakiem tremy i całkowitą pewnością siebie, która u debiutantów nie zawsze dobrym zna­kiem bywa na przyszłość” . Podjęła wówczas studia w warsz. Szkole Dram., którą ukończyła w 1920. Po popisie dyplomowym, który odbył się 11 i 12 VII t.r., T. Kończyc pisał: „Najtęższym talentem wydaje się nam p. Smosarska, która posiada piękną aparycję, szczerość interpretacji i ładny, dźwięczny głos obok niezaprzeczonego nerwu scenicznego” . Występy rozpoczęła 11 IX 1920 w T. Rozmaitości w sztuce Weteran , w której jej „wybitny talent i piękne warunki zewnętrzne zwróciły ogólną uwagę” („Kurier Warszawski”). Do 1939 występowała w teatrach w Warszawie, z przerwami na pracę w filmie (w lutym 1925 wyjechała do Paryża na studia w wytwórni filmowej). Była kolejno w zespołach: T. Rozmaitości (1920-23), T. Polskiego i Małego (1924), T. Letniego (1927), T. Miejskich – sceny T. Narodowego, Nowego i Letniego (1928-32). W 1934-39 grała na scenach T. Narodowego, Nowego, Letniego i Polskiego. Występowała też gościnnie, m.in.: od 6 III do 16 IV 1926 w T. im. Słowackiego w Krakowie, 20 i 21 IV 1927 w T. Miejskim w Bydgoszczy, w grudniu t.r. w T. Małym we Lwo­wie, w kwietniu 1928 w T. Polskim w Wilnie, 8 XII 1931 w Bydgoszczy, od 22 do 29 V 1933 w T. Nowym w Poznaniu. W sez. 1934/35 brała udział w występach Wileńskiego T. Objazdowego działającego przy T. Miejskich w Wilnie. Od 1939 przebywała w Stanach Zjednoczonych, zajmowała się działalnością kulturalno-społeczną wśród Polonii. Wiosną 1944 wystąpiła w Polskim T. Artystów w Nowym Jorku w roli Julii (Pierwsza lepsza) . Po wojnie kilka razy odwiedziła Polskę, a w 1970 powróciła na stałe do Warszawy. Niezwykłą popularność zdobyła jako aktorka filmo­wa. Jej debiutem był występ w filmie Dla szczęścia wg S. Przybyszewskiego (1919). Następnie grała m.in. w filmach: Strzał (1922), Tajemnica przystan­ku tramwajowego (1922), Iwonka (1925), Trędowata (1926), Ziemia obiecana (1927), Na Sybir (1930), Rok 1914 (1932), Prokurator Alicja Horn (1933) oraz w filmach kostiumowych: Księż­na łowicka (1932), Barbara Radziwiłłówna (1936), Ułan księcia Józefa (1937) . Po wyświetleniu filmu Jadzia (1936 ), z S. w roli tyt., powszechnie nazywano ją „Jadzią” . W publicznych plebiscytach kil­kakrotnie zdobyła tytuł „Królowej polskiego ekra­nu” . W 1938 została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi „w uznaniu zasług położonych na polu krze­wienia polskiej kultury filmowej” . Wszyscy zachwy­cali się jej niepospolitą urodą, wdziękiem i osobi­stym urokiem. „Jej zasadniczy ton gry – tęsknota i smętne spojrzenie – odpowiadały gustom publi­czności. Od Smosarskiej oczekiwano jednak nie tyle gry, ile obecności na ekranie, czarowania wdzię­kiem, młodością, pozą, uśmiechem, łzami” (W. Banaszkiewicz, W. Witczak). „Film Smosarską zaszu­fladkował. Grała same szlachetne, święte i słodkie bohaterki wiecznie pokrzywdzone i wykorzystywa­ne, w sumie musiało się to źle odbić na jej arty­stycznym rozwoju… Była mało seksowna, a bardziej niebiańska. Może dlatego nigdy nie stała się gwiazdą międzynarodową jak choćby Pola Negri, a do końca została ideałem szlachetnej Polki” (J. Kreczmar ). Socjologiczne zjawisko gwiazdorstwa film. rzutowało na działalność teatr. S.; obsadzano ją, zgodnie z jej kinową osobo