Jan Baliński

Autor: Karolina Grządziel Baliński Jan / Балинский Иван Михайлович (1827–1902), lekarz psychiatra, profesor Akademii Medyko-Chirurgicznej w Petersburgu, „ojciec” rosyjskiej psychiatrii naukowej, założyciel pierwszej w Rosji kliniki psychiatrycznej. Baliński Jan / Балинский Иван Михайлович (1827–1902) , h. Jastrzębiec, lekarz psychiatra, profesor Akademii Medyko-Chirurgicznej w Petersburgu, „ojciec” rosyjskiej psychiatrii naukowej, założyciel pierwszej w Rosji kliniki psychiatrycznej. Urodził się według rosyjskich opracowań 25 stycznia/ 6 lutego 1824 r., a polskich 23 maja/4 czerwca 1827 r. w rodowym majątku Jaszuny (lit. Jašiūnai ) na ziemi wileńskiej (gub. wileńska). Był synem Michała (1794–1864), działacza oświatowego, historyka i publicysty, współzałożyciela „Tygodnika Wileńskiego”, i Zofii (1798–1880), córki wybitnego uczonego i lekarza Jędrzeja Śniadeckiego (1768–1838), która zajmowała się literaturą i tłumaczeniami. Wychowywał się początkowo w wileńskim domu dziadka Jędrzeja, którego był niekwestionowanym pupilem i w którym sam widział wzór do naśladowania. W 1835 r. rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie w 1842 r. Baliński ukończył z wysokimi notami gimnazjum klasyczne. Przejawiał uzdolnienia językowe, co ułatwiło mu podjęcie wymuszonych brakiem polskiej wyższej uczelni (w 1832 r. w ramach represji po powstaniu 1830/1831 r. zamknięto Uniwersytet Wileński) studiów w Petersburgu. W progi Cesarskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej [ Императорскaя медико-хирургическaя академия ] (AM-Ch) wstępował, mając zaledwie piętnaście lat, a opuszczał je w 1846 r. ze złotym medalem jako dziewiętnastolatek. Jego nazwisko umieszczone zostało na wmurowanej w gmach uczelni tablicy upamiętniającej wychowanków odznaczających się wybitnymi osiągnięciami. Według części źródeł tuż po studiach z powodu problemów finansowych osiadł ponownie w Jaszunach, zarządzając przez kilka lat rodowym majątkiem, wedle innych przez rok pracował w szpitalu zakaźnym, zwalczając epidemię cholery. W 1850 r. powrócił nad Newę, gdzie wstąpił do wojskowej służby medycznej i jako młodszy lekarz pracował (wspólnie z bratem przyszłej żony Borysem P. Delone) w II wojskowo-lądowym szpitalu w Oranienbaumie, a następnie w Peterhofie. Dzięki protekcji Józefa Mianowskiego (1804–1879), polskiego lekarza, społecznika i radcy stanu, został ponownie przyjęty w mury AM-Ch, choć początkowo nie spełniał wymogu formalnego, jakim było posiadanie tytułu naukowego doktora, który uzyskał 21 maja 1855 r., przedkładając pracę Conspectus historicus in febris doctrinam . Od 1856 r. pełnił funkcję „adjunkt-profesora” w klinice pediatryczno-ginekologicznej J. Mianowskiego oraz prowadził wykłady z pediatrii, które jednak nie cieszyły się popularnością wśród studentów. W 1857 r. wprowadzono w AM-Ch plan modyfikacji studiów, rozpoczynając m.in. nauczanie psychiatrii, jako odrębnego, obowiązkowego przedmiotu, wykładanego dotąd w ramach nauki o chorobach ogólnych. Baliński okazał się świetnym wykładowcą nowo rodzącej się, samodzielnej dyscypliny, gromadząc rzesze słuchaczy także spoza kursów medycznych. Swoje wykłady wzbogacał prezentacją chorych, których objawy omawiał, poddając poszczególne przypadki subtelnej analizie psychologicznej z zachowaniem ścisłych reguł logiki i jasności wypowiedzi. Zadbał też o przygotowanie skryptów, które stały się pierwszym zatwierdzonym przez władze uczelni podręcznikiem z tego zakresu (w 1858 r. nakładem AM-Ch ukazało się 86 egz. Лекции по психиатрии ). Kolejnym krokiem było stworzenie nowoczesnej kliniki psychiatrycznej w miejsce odbiegającego od europejskich standardów oddziału dla obłąkanych przy II wojskowo-lądowym szpitalu. Zadanie to władze AM-Ch powierzyły Balińskiemu, który w 1858 r. opracował projekt i zaplanował adaptację pomieszczeń na wzór nowoczesnych placówek psychiatrycznych. Uroczystość otwarcia pierwszej w Rosji kliniki psychiatrycznej odbyła się 13 czerwca 1859 r., a sam autor projektu został za to osiągnięcie nagrodzony Orderem św. Anny III