Jan Kops

[Jan Kops] KOPS (Jan) werd den 6den Maart 1765 te Amsterdam, als de vijfde zoon van een talrijk gezin, geboren. Zijn vader was Jakob Kops, koopman te Amsterdam; zijne moeder heette Hillegonda Schotvanger. Op zijn negende jaar werd hij van zijne beide ouders beroofd, doch bleef aan de uitmuntende zorg zijner stiefmoeder, Elisabeth Audrouin, toevertrouwd, en werd door haar liefdevol opgekweekt. Zulks had op zijne vorming beslissenden invloed: want alstoen van Amsterdam naar Haarlem verplaatst, werd deze stad de kweekster der verschillende beginselen en neigingen, die in hem schuilden. Hier toch geraakte hij sedert 1776 in kennis met den jongeling Adriaan Loosjes, welke vriendschappelijke omgang zijn jeugdigen geest vooral rigtte op de vaderlandsche letteren, zonder daarom de klassieke letterkunde, waarin hij op het gymnasium onderwezen werd, geheel te verwaarloozen. Zijn vriend, eenige jaren ouder dan hij, woonde de botanische lessen bij, alstoen door den beroemden David de Gorter te Haarlem gegeven. Hij zelf was door zijn jeugdigen leeftijd daarvan ontstoken; maar de gesprekken met zijnen vriend over dat onderwijs, ontvlamden Kops voor de beoefening der natuur, die van toen af in hem heerschende werd. Dien geest drukte de jongeling reeds uit bij het verlaten van het gymnasium in 1781 in eene door hem opgestelde en uitgesprokene Oratiuncula de contemplatione naturae . Van het vaderlijk bedrijf des koophandels afkeerig, zou hij zich gaarne aan de beschouwing der natuur hebben overgegeven; maar deze bood hem toen geene toekomst aan. Hij had behoefte aan het uitzigt op eene maatschappelijke loopbaan, en daar het kerkgenootschap, waartoe hij behoorde, hem in den toenmaligen stand van zaken, hierin soms hinderlijk was, besloot hij zich aan de godgeleerdheid te wijden. Te Amsterdam teruggekeerd, woonde hij aan het seminarie der Doops- Over het gehele werk titels Biographisch woordenboek der Nederlanden Over dit hoofdstuk/artikel auteurs over Jan Kops [pagina 358] [p. 358] gezinden, het theologisch onderwijs van den hoogleeraar H. Oosterbaan en tevens aan het athenaeum de lessen van Walraven, Wijttenbach, Tollius, en later ook kortstondig die van van Swinden, bij. Het gebrekkig onderwijs aan het seminarie trachtte hij te vergoeden door de geschriften van Döderlein, Werenfels, Jeruzalem, Niemeyer, Hess, Gellert en anderen, terwijl eigen aanleg hem aandreef om voort te gaan met de studie der natuur en het lezen van wijsgeerige schriften, zoo als die van Locke en Leibnitz. In dien voorbereidingsleeftijd werd eene in 1785 door hem ingezondene Verhandeling over de onverschilligheid in godsdienstige zaken , door Teyler's Godgeleerd Genootschap met den gouden eerepenning bekroond. Twee jaren later werd hij proponent bij de Doopsgezinden en het volgende jaar te Leiden beroepen. Met teedere naauwgezetheid en voorbeeldelooze trouw bekleedde hij eenige jaren deze betrekking, terwijl de beoefening der natuurkundige wetenschappen, bepaaldelijk der kruidkunde, hem eene aangename verpozing bleef verschaffen. Eene in 1792 mislukte beroeping als Doopsgezind leeraar te Haarlem had blijkbaren invloed op de rigting van zijn geest en leven. Teleurgesteld in zijne verwachting gevoelde hij behoefte te hebben aan werkzaamheden van anderen aard dan de beoefening der godgeleerdheid. De natuurstudie - ook zijn oorspronkelijke aanleg - trok hem nu onwederstaanbaar tot zich; zij opende hem allengskens de baan voor zijn volgend leven, en zoo werd (gelijk hij zelf later dankbaar erkende) uit hetgeen hij teleurstelling achtte, ontwikkeling van oorspronkelijken aanleg geboren, waartoe de staatsomwenteling van 1795, die hij van ganscher harte was toegedaan, niet weinig medewerkte. Door de burgers van Leiden tot lid der municipaliteit gekozen, zocht hij de volksbelangen in den geest der toenmalige vrijheid, met al de kracht van zijnen, soms hevigen, geest te bevorderen; doch hij ondervond den ondank, die de volkskeus niet zelden vergezelt, daar hij na twee maanden niet