Jo Koster

KOSTER, Johanna Petronella Catharina Antoinetta (geb. Kampen 16-4-1868 – gest. Renkum 15-4-1944), schilderes, tekenares, ontwerpster, lerares. Dochter van Johannes Petrus Koster (1830-1886), beroepsofficier, en Catharina Antoinetta van Veen (1840-1921). Johanna Koster bleef ongehuwd. J ohanna (Jo) Koster werd in Kampen geboren als derde in een gezin van acht kinderen. Drie zusjes stierven als kind. Omdat haar vader beroepsofficier was, moest het gezin vaak verhuizen. Jo ging in Dordrecht naar de Middelbare Meisjes School (mms). Tevens kreeg ze er schilderles van Roland Larij, specialist in landschappen, interieurs en portretten, genres die ook Jo zou beoefenen. Op haar zeventiende vertrok Jo Koster naar Amsterdam voor een opleiding aan de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijs. Volgens een medeleerlinge was ze ‘een hardwerkend meisje’ en ‘de enige, van wie uit de grote klas meisjes iets geworden is’ (Obreen, 244, 245). Met haar MO-akte op zak vervolgde ze in 1888 haar opleiding aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam. Zij gaf daar ook zelf les aan de leerlingen van de middagcursus. In 1891 exposeerde ze voor het eerst, in een groepstentoonstelling van schilderessen in Amsterdam. Na drie jaar Brussel vestigde Jo Koster zich eerst in Den Haag (1897-1899) en daarna in het kunstenaarsdorp Laren (1899-1900), waar zij inwoonde bij schilderes Adya Dutilh . Ze schilderde er behalve het landschap ook de boeren en arbeiders van het Gooi. In deze jaren kreeg Koster twijfels over haar artistieke toekomst. Het stond haar tegen dat zij zich in haar portretten moest aanpassen aan de smaak van haar publiek. Ook persoonlijk ging het haar minder goed. Ze verbrak een verloving toen ze na een ziekbed te horen kreeg dat ze onvruchtbaar was. Omstreeks 1902 verhuisde Jo Koster naar Zwolle. Hier vond zij steun bij haar vriendin Lidy van Spengler-van Bosse, via wie zij ook portretopdrachten in Zwolle en omgeving kreeg. Dergelijke opdrachten waren broodnodig voor Koster, die als ongetrouwde vrouw in haar levensonderhoud moest voorzien. Naast portretten en andere schilderijen verkocht zij kunstnaaldwerk, onder meer aan Liberty in Londen. Ook verdiende zij geld met lesgeven en het ontwerpen van ex librissen, illustraties en kamerschermen. Sinds haar Brusselse tijd had Koster het academisme steeds verder achter zich gelaten. Ze weigerde een bepaalde stijl of mode slaafs te volgen – hetgeen de verkoop van haar werk niet bevorderde – en experimenteerde met de nieuwe stijlen die zij in Parijs en vooral Brussel had leren kennen. Ze werd daarbij beïnvloed door schilders als Jan Toorop, Ferdinand Hart Nibbrig en Jan Sluijters, allen bekenden van haar. Zij maakte symbolistisch aandoend grafisch werk, maar ook kamerschermen in art nouveau-stijl. Hoewel zij ook naturalistisch bleef werken, schilderde zij tussen 1900 en 1920 vooral in divisionistische en luministische stijl, voor haar de beste manier om licht – een belangrijk thema in haar werk – weer te geven. Zij werd hierin gestimuleerd door de kunstcriticus H.P. Bremmer, die ze vanaf 1904 regelmatig raadpleegde als haar artistieke onzekerheid weer de kop opstak. Bremmer hielp haar ook met praktische zaken. Hij bezorgde haar leerlingen (de bekendste was de Hongaarse schilderes Sárika Góth) en bemiddelde bij de verkoop van haar schilderijen. Helene Kröller-Müller kocht op zijn aanraden werk van Koster. Met enige regelmaat exposeerde ze met andere kunstenaars uit Bremmers kring. Na de Eerste Wereldoorlog werkte Jo Koster veel in Italië, Spanje en Frankrijk, soms met andere ‘Bremmerianen’, zoals Sara van Heukelom en Truus van Hettinga Klomp, soms met leerlingen. Ook daar maakte zij heel divers werk, tot kubistisch en bijna abstract aan toe. Vanuit het buitenland schreef zij enkele reisverslagen voor de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant . In 1934 betrok Koster een etage in het huis van Hettinga Tromp in Den Haag. Ze werd lid van Pulchri Studio. Nu schilderde ze vooral stillevens, maar