Johan Ringers

1 Tijdschrift van het Koninklijk Insti- tuut van Ingenieurs, algemeen verslag van de werkzaamheden en notulen der vergadering 1888-1889, 101. 88In de geschiedschrijving bestaat voor de rol van het individu weer veel aandacht. Vandaar dat de biografie, het liefst vuistdik en als het even kan in twee delen, tegenwoordig weer een graag beoefend genre is. Historici tonen de meeste interesse voor het leven van politici en kunstenaars. Andere beroepsgroepen, zoals bijvoorbeeld die van de ingenieur, komen er bekaaid vanaf. Vroeger was dat niet anders. In 1889 al sprak ingenieur A. Huet tot zijn collega’s: “Het is bepaald te betreuren dat, terwijl de studie van onze Nederlandsche schilderschool zoo volledig is, dat zelfs grootheden van den tweeden en derden rang niet vergeten worden, de geschiedenis van onze ingenieurs-school nog bijna geheel braak ligt.” 1 Wellicht afgezien van Jan Adriaensz. Leeghwater, een man uit een inmiddels wel erg grijs verleden, geniet alleen Cornelis Lely enige bekendheid bij het grote publiek. Over zijn rol en prestaties bestaat ook zeker geen twijfel. Lely, een bekwaam ingenieur, verwierf vooral faam als een uitermate doortastende en besluitvaardige minister van Waterstaat. Hij had bovendien een goed oog voor toekomstige ontwikkelingen en dat niet alleen voor zaken met betrekking tot de kwestie van de afsluiting en droogmaking van de Zuiderzee. Niettemin kende Nederland in de negentiende en twintigste eeuw naast Lely nog wel andere kopstukken van de waterstaat. Wie waren dat en waarin school hun belang en betekenis? Waarom zijn deze mannen, die met enige dramatiek zowel de beschermers als de scheppers van Nederland kunnen worden genoemd, eigenlijk zo onbekend? In dit artikel wordt kort de rol van de individuele ingenieur binnen de Rijkswat erstaatsorganisatie besproken. Daarna volgt een beknopte levensbeschrijving van ingenieur J.A. Ringers, een man die in de schaduw bleef van Lely, maar van zeer grote betekenis was voor de ontwikkeling van de dienst in de twintigste eeuw. De grote ingenieurs Bij de Rijkswaterstaat, de dienst waar lange tijd de meest toonaangevende ingenieurs van Nederland werkzaam waren, bestaat een traditie om als collectief naar buiten te treden. Op heldenverering rust een taboe. Het individu is ondergeschikt aan het geheel en het werk belangrijker dan de persoon. Lang ook werd deze rijksdienst gekenmerkt door zijn strakke, op militaire leest geschoeide organisatie. Daarin waren bijvoorbeeld de arrondissementsingenieurs als ontwerpers van kunstwerken te laag in rang om met de eer te kunnen strijken. Voor de leiding van de dienst lag het evenmin voor de hand zich naar buiten toe te profileren. De top ingenieurs van de Rijkswaterstaat waren als ambtenaar immers ondergeschikt aan de minister. En het dient te worden gezegd: in dat sterke collectief lag zeker voor de dagelijkse gang van zaken ook de kracht van de Rijkswaterstaat. Een van de conclusies die na bestudering van de geschiedenis van de Rijkswater- staat kan worden getrokken is dat er 200 jaar lang binnen die organisatie een sterk spanningsveld bestond tussen de individuele inbreng en de collectieve prestatie. Door de logge, hiërarchische structuur wist de dienst zich soms Willem van der Ham J.A. Ringers: grondlegger van de moderne waterstaat Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis 7(1998); webversie 2006 maar traag en met moeite aan te passen aan nieuwe maatschappelijke omstandigheden en veranderingen in de techniek. Het bestaan van een sterk collectief keerde zich met andere woorden soms tegen de Rijkswaterstaat. In de geschiedenis van deze dienst zijn personen aan te wijzen die zo’n impasse wisten te doorbreken. Deze ingenieurs toonden de moed tegen de sterke stroom van het collectief (en de waan van de dag in het algemeen) in te gaan. Zij speelden soms een hoofdrol bij grote beleidsveranderingen, stonden aan de basis van grote plannen of drukten een zwaar stempel op de ontwikkeling van de Rijkswaterstaat als technische organ