Józef Sękowski

Autor: Franciszek Nowiński Sękowski Józef Julian/ Сенковский Осип Иванович (1800–1858), h. Prawdzic, profesor Uniwersytetu Petersburskiego (UP), polski orientalista, krytyk literacki, pisarz, publicysta i redaktor. Używał 39 pseudonimów, najczęściej „Baron Brambeus”.... Sękowski Józef Julian / Сенковский Осип Иванович (1800–1858), h. Prawdzic, profesor Uniwersytetu Petersburskiego (UP), polski orientalista, krytyk literacki, pisarz, publicysta i redaktor. Używał 39 pseudonimów, najczęściej „Baron Brambeus”. Urodził się 19/31 marca 1800 r. – jako data jego narodzin pojawia się też rok 1798 – w Antagołonach koło Wilna (gub. wileńska, obecnie Litwa), w majątku matki, który Sękowscy utracili z winy jego ojca Jana (1730–1804). Wychowywany był przez matkę z domu Bujkow, o białorusko-niemieckich korzeniach, która jednak czuła się Polką. Uczył się w pijarskim kolegium w Mińsku, a w jego wychowaniu pomagał szwagier matki profesor filologii klasycznej Uniwersytetu Wileńskiego (UW) Gotfryd Ernest Groddeck (1762–1825), który następnie ułatwił Sękowskiemu wcześniejsze podjęcie studiów (1817) filologicznych na tejże uczelni. Duży wpływ na ukształtowanie jego światopoglądu wywarli również historyk Joachim Lelewel (1786–1861) i Jędrzej Śniadecki (1768–1838). W latach 1817–1822 ścisłe związki łączyły też Sękowskiego z Towarzystwem Szubrawców, redagował teksty i pisywał do ich satyrycznego pisma „Wiadomości Brukowe” oraz do „Dziennika Wileńskiego”. UW ukończył w 1819 r., specjalizując się w językach orientalnych. Konieczny do pogłębienia zdobytej wiedzy i praktycznego doskonalenia tych języków wyjazd na Wschód napotkał jednak przeszkody natury finansowej. Istnieje kilka wersji dotyczących sfinansowania wschodniej podróży Sękowskiego: pamiętnikarz Stanisław Morawski (1802–1853) twierdził, że ożenił się w tym celu z bogatą Marią Rodziewiczówną, z posagiem szacowanym na 30 tys. złotych, wedle zaś innej wersji pobyt na Wschodzie opłacono z „resztek fortuny” matki. Ekspedycję Sękowskiego wsparło też Królewskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (KTPN) w Warszawie, a „Pamiętnik Warszawski” ogłosił nawet subskrypcję (w latach 1820–1821 na jego łamach drukowano relacje z tej podróży). Zaliczkę na przyszłe reportaże, które ukazywały się w „Dzienniku Wileńskim” (1819), dały także wileńskie instytucje naukowe. UW, rozwijający od roku 1812 studia orientalistyczne, nie chcąc stracić utalentowanego absolwenta, zaproponował Sękowskiemu w marcu 1822 r. katedrę języków wschodnich, ale ten propozycji nie przyjął. Do końca nie są znane motywy jego odmownej decyzji (przypuszcza się, że wileńska profesura nie akceptowała jego pomysłów związanych z pracą katedry języków wschodnich). Być może liczył na korzystniejsze warunki do pracy naukowej na Uniwersytecie Petersburskim , bowiem katedra orientalistyki pozostawała tam nieobsadzona w wyniku czystki przeprowadzonej przez kuratora okręgu petersburskiego Dmitrija P. Runicza (1778–1860). Sękowski był jedynym kompetentnym kandydatem na to stanowisko. Ostatecznie 22-letni zaledwie Sękowski objął 29 lipca 1822 r. w UP katedrę języków wschodnich – arabskiego i tureckiego – i przez kolejne 25 lat szefował tamtejszej orientalistyce jako profesor zwyczajny. Podobno początkowo słabo mówił po rosyjsku, swobodnie posługując się za to językami wschodnimi. 18 sierpnia 1822 r. wygłosił pierwszy wykład poświęcony ogólnej charakterystyce metod nauki jęz. arabskiego i z miejsca stał się „gwiazdą pierwszej wielkości” wśród petersburskich orientalistów. W 1829 r. przedstawił projekt powołania na UP wydziału języków wschodnich, pomysł ten jednak został odrzucony przez władze oświatowe i doczekał się realizacji dopiero w roku 1853, a więc kilka lat po jego przejściu na emeryturę. Trudno jednoznacznie ustalić, kiedy i dlaczego Sękowski zdecydowanie odciął się od polskości, lecz nie nastąpiło to gwałtownie. W latach 20. XIX w. współpracował jeszcze z polskimi instytucjami naukowymi: KTPN w Warszawie, Uniwersytetem Jagiellońskim (UJ) i Towarzy