Ludomir Sleńdziński

Urodzony w Wilnie 29 października 1889 r. jako syn Wincentego Leopolda (1837–1909), malarza wykształconego w Moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rzeźby i Budownictwa [ Московское училище живописи, ваяния и зодчества ], i Anny z Bolcewiczów; miał siostrę Johannę. Malarzem był także dziadek Ludomira – Aleksander (1804/1806–1878). Dzieciństwo spędził w Wilnie i w majątku Koczany na Kowieńszczyźnie (gub. wileńska) u ciotek Konstancji Prozorowej i Izabeli Frąckiewicz. Po ukończeniu I Gimnazjum w Wilnie złożył podanie (21 lipca 1909 r.) o przyjęcie do Wyższej Szkoły Artystycznej [ Высшее художественное училище ] przy petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych (ASP). Obawiając się, że artystyczne przygotowanie zdobyte na wieczorowych kursach w Wileńskiej Szkole Rysunkowej [ Виленская рисовальная школа ] prowadzonej przez Iwana P. Trutniewa (1827–1912) to zbyt mało, by pomyślnie zdać egzamin konkursowy, jednocześnie poczynił starania o przyjęcie na Wydział Prawa Uniwersytetu Petersburskiego . Umiejętności wyniesione z wileńskiej szkoły okazały się jednak zupełnie wystarczające, aby zostać przyjętym. Po dwóch latach zajęć wstępnych, m.in. u Jana Ciąglińskiego (1858–1913), 19 grudnia 1911 r. Sleńdziński trafił do pracowni Dmitrija N. Kardowskiego (1866–1943), jednego z najbardziej cenionych wówczas pedagogów. Po latach wspominał: „Pracownię Kardowskiego cechował wysoki poziom kulturalny, doskonałe kierownictwo Profesora, posiadającego wielką erudycję i wyjątkowe zdolności pedagogiczne. Była to jedyna pracownia, gdzie rozwiązywano zagadnienia malarstwa monumentalnego z całym zrozumieniem poważnego ich traktowania” ( Wspomnienia , mps, Kraków, grudzień 1950, s. 10–11. Zbiory Specjalne Instytutu Sztuki PAN w Warszawie). Edukację zakończył w listopadzie 1916 r. Podstawą nadania dyplomu i tytułu artysty była sporych rozmiarów kompozycja Idylla (200×300 cm), którą z wystawy konkursowej zakupiło do swych zbiorów za 600 rubli petersburskie Muzeum ASP (obecnie obraz zaginiony; w zbiorach zachowało się studium siedzącego aktu męskiego z 1916 r.). Praca Sleńdzińskiego została zauważona przez stołeczną krytykę, m.in. Aleksandra N. Benois (1870–1960) i Nikołaja E. Radłowa (1889–1942), która generalnie oceniła ją pozytywnie i uznała za zapowiedź nowego talentu malarskiego. Mimo tak obiecującego debiutu artysta nie zaistniał w życiu artystycznym Piotrogrodu, gdzie w tym czasie mieszkał na Wyspie Wasiljewskiej [Васильевский остров] w kamienicy czynszowej przy 10 linii [ 10-я линия ] 41. Obawiając się powołania do wojska, wyjechał z miasta pod koniec 1916 r. lub na początku 1917 r. W latach 1917–1920 mieszkał w Jekatierinosławiu (obecnie Dniepropietrowsk), gdzie zaproszony przez Edmunda Krzyżanowskiego (ur. 1826) pracował jako kreślarz w fabryce amunicji, a także zajmował się malowaniem portretów. W tym czasie przebywał również w Humaniu; uczył tam rysunku w polskiej szkole. Na początku 1920 r. powrócił do rodzinnego Wilna. Był jednym z organizatorów zarejestrowanego 28 maja tego roku Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków (WTAP), którego wielu członków kształciło się w Petersburgu-Piotrogrodzie, m.in.: Maria Borzobohata-Woźnicka (1894–1965), Jerzy Hoppen (1891–1969), Bronisław Jamontt (1886–1957), Kazimierz Kwiatkowski (1893–1964), Halina Dąbrowska (1893–1975), Gustaw Pilecki (1892–1982), Helena Teodorowicz-Karpowska (1894–1944), kolega z pracowni Kardowskiego – Felicjan Szczęsny Kowarski (1890–1948), a także architekt Stanisław Paweł Wędziagolski (1883–1929). W twórczości artysty z lat 20. XX w. wyraźnie widoczne były refleksy petersburskiego neoklasycyzmu (neoakademizmu) w malarstwie, którego ogniskiem była pracownia Kardowskiego, a czołowymi reprezentantami jego uczniowie – Aleksandr Je. Jakowlew (1887–1938) i Wasilij I. Szuchajew (1887–1973). Nawiązania do ich dzieł zdradzają takie obrazy artysty, jak m.in. Rybacy. Chłopcy nad Wilią (1922, Muzeum Narodowe w Warszawie), Portret żony na tle Forum Romanum (1925, tamże) czy Piłsudski pod Wilnem (1927, tam