Ludwik Waryński

Autor: Mikołaj Banaszkiewicz Waryński Ludwik Tadeusz / Варынский Людвиг-Фаддей Северинович (1856–1889), h. Abdank, słuchacz Instytutu Technologicznego w Petersburgu, polski działacz socjalistyczny, twórca Międzynarodowej Partii Socjalno-Rewolucyjnej Proletariat... Waryński Ludwik Tadeusz / Варынский Людвиг-Фаддей Северинович (1856–1889) , h. Abdank, słuchacz Instytutu Technologicznego w Petersburgu, polski działacz socjalistyczny, twórca Międzynarodowej Partii Socjalno-Rewolucyjnej Proletariat – pierwszego podziemnego ugrupowania socjalistycznego na ziemiach polskich, więzień twierdzy Szlisselburskiej . Szybko zaangażował się w prace istniejącego od lat 40. XIX w. Towarzystwa Polaków Studentów o charakterze samopomocowo-patriotycznym. W tym czasie liczyło ono ok. 450 osób, zgrupowanych w kołach regionalnych; on sam należał do koła ukraińskiego. Członkowie towarzystwa byli zobowiązani do samodzielnego studiowania historii i literatury polskiej oraz do dzielenia się otrzymywanymi pieniędzmi, dzięki czemu powstały wspólna kasa studencka, tanie akademickie stołówki oraz licząca 8 tys. woluminów tajna polska biblioteka. Równocześnie Waryński wszedł w skład pierwszego polskiego kółka socjalistycznego, utworzonego z inicjatywy popularnego wśród petersburskich radykałów byłego zesłańca, studenta IT i uniwersytetu Aleksandra Więckowskiego . Spośród słuchaczy IT należeli doń także Erazm Kobylański (1856–1918), E. Brzeziński i Bolesław Wysłouch (1855–1937), Akademię Medyczno-Chirurgiczną reprezentowali zaś Jan Hłasko (1855–1881) i Bolesław Mondszajn (1852 – po 1903). Głównym celem konspiracyjnego stowarzyszenia było zaszczepienie idei socjalistycznych wśród robotników w Królestwie Polskim. Od grup narodnickich, w tym należącego do jednej z nich kolegi Waryńskiego Ignacego Hryniewieckiego (1856–1881), różniła je zatem grupa docelowa i geograficzny zasięg oddziaływania. Początek studiów Waryńskiego zbiegł się w czasie z represjami wobec studentów, którzy przyłączyli się do narodnickiej „wędrówki w lud”, mającej na celu przekonanie chłopstwa do idei socjalistycznych. Gwałtowne zaostrzenie sytuacji w IT skłoniło władze uczelni do zawieszenia zajęć i jej tymczasowego zamknięcia. Waryński był w grupie studentów, którzy przemocą wdarli się na teren Instytutu i przedstawili jego władzom swoje żądania, dotyczące m.in. zniesienia tzw. repetycyjnego systemu nauki. Wobec niepodporządkowania się poleceniom policji uczestników zajścia pociągnięto do odpowiedzialności karnej. 3/15 listopada 1874 r. sąd pokoju skazał Waryńskiego na dwa tygodnie aresztu więziennego, z czego podsądny odsiedział trzy dni. W rozprawie apelacyjnej z 13/25 grudnia tamtego roku, która skończyła się wyrokiem uniewinniającym, jednym z obrońców Waryńskiego był znany adwokat Włodzimierz Spasowicz (1829–1906). Szczegółowo relacjonowany przez prasę rosyjską proces miał charakter precedensowy, ponieważ jak dotąd podobne sprawy rozstrzygano niejawnie w trybie administracyjnym. W konsekwencji orzeczenia Waryńskiego przywrócono w prawach studenta, dalsze szczegóły jego nauki w IT nie są jednak znane. Wiadomo tylko, że nie zaliczył egzaminów i w kolejnym roku akademickim był dalej słuchaczem pierwszego roku. Jesienią 1875 r. odbyły się kolejne protesty studenckie, w których wziął udział, za co został relegowany z uczelni, a następnie odesłany do domu rodzinnego przez oberpolicmajstra stolicy gen. Fiodora F. Trepowa (1809 lub 1812 – 1889) pod roczny dozór policji. Kolejny etap życia Waryńskiego wiązał się z Warszawą, gdzie pojawił się u schyłku 1876 r. i od razu podjął współpracę z miejscowymi działaczami socjalistycznymi. Nie zdołał jednak pogodzić aktywności politycznej ze studiami w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa (Instytut Nowoaleksandryjski) w Puławach, od wiosny 1878 r. skoncentrował się więc na działalności konspiracyjnej, posługując się fikcyjnym nazwiskiem Jan Buch. Aby lepiej poznać życie robotników, wyjechał do Warszawy, gdzie podjął pracę jako czeladnik ślus