Marusia z Bogusławia

Marusia z Bogusławia (oryg. ukr. Маруся Богуславка) – duma powstała najprawdopodobniej do XVII wieku. Marusia z Bogusławia należy do grupy dum opisujących walki między Kozakami zaporoskimi a Turkami, których bohaterami są postacie fikcyjne, lecz typowe dla środowiska kozackiego. Jej pierwszy autor jest nieznany. Po pierwszym wykonaniu duma weszła do ustnej tradycji kozackiej, ulegając typowym dla utworów swojego gatunku przekształceniom – była równolegle wykonywana przez wielu wędrownych artystów (kobziarzy, lirników), którzy zachowując zasadniczą treść i przesłanie dumy dokonywali mniejszych lub większych zmian w jej tekście. Marusia z Bogusławia porusza temat utraconej ojczyzny i tęsknoty za nią – jej tytułowa bohaterka, chociaż zgodziła się zostać żoną Turka i uważa sama siebie za „zbisurmanioną”, nadal tęskni za ojczystymi stronami. Dowodem jej uczuć jest uwalnianie z tureckiej niewoli Kozaków, których pojmał wcześniej jej mąż. Marusia jest ilustracją tezy, iż człowiek urodzony na Ukrainie nie może być szczęśliwy gdzieś indziej. Zdaniem Włodzimierza Mokrego sposób opisywania zarówno utraconej Ukrainy, jak i warunków traktowania Kozaków przez Turków – wzajemnej nienawiści między nimi świadczą o tym, że Marusia z Bogusławia, podobnie jak inne utwory o tej tematyce, została ułożona przez Kozaka, który naprawdę znalazł się w niewoli tureckiej.