Melendiz River

Aksaray ilinin en önemli su kaynaklarından biri olan Melendiz Çayı, Orta Anadolu’da bulunan Ihlara Vadisi boyunca akmaktadır. Aksaray ili, 30º-35º doğu meridyeni ile 38º-39º kuzey paraleli arasında yer almaktadır. Kuzeyinde Kırşehir ve Ankara, doğusunda Nevşehir, güneydoğusunda Niğde, güneybatısında Konya, kuzeybatısında Tuz Gölü bulunmaktadır. Akarsular yönünden fakir olan Aksaray’ın en önemli akarsuyu Melendiz Dağı’ndan doğan ve Ihlara Vadisi’nden geçen Melendiz Çayı’dır. Diğer önemli akarsular ise Karasu ve Eşmekaya çaylarıdır. Aksaray’a içme suyu ihtiyacının büyük bir bölümünü sağlayan Mamasın Barajı, Melendiz ve Karasu çayları tarafından beslenmektedir (Bkz. Şekil 1-1 , Şekil 1-2 ). Bu çaylar Mamasın Barajı’ndan sonra Uluırmak vasıtasıyla, Yeşilova, Yeşiltepe ve Ulukışla kasabalarından geçerek, Tuz Gölü’ne deşarj olmaktadır. Mamasın Barajı’nı besleyen en önemli kaynak, Uluırmak olarak bilinen Melendiz Çayı’dır. Aksaray’ın güneydoğusunda 3268 m yüksekliğinde Hasandağı bulunmaktadır. Melendiz Çayı (Uluırmak), Aksaray) ili topraklarındaki en önemli akarsudur. Bu akarsuyun Antik Çağdaki adı Potamus Kapadukus (Kappadokya Irmağı)’dır. Melendiz Dağı ‘nın yamaçlarındaki Niğde Çiftlik köyünden ve çevresindeki su kaynaklarından doğmakta, Aksaray ilinin sınırlarındaki Ilısu, Ihlara, Belısırma, Yaprakhisar, Selime ve Kızılkaya kasabalarında aktıktan sonra sulama amaçlı kaya dolgu gövdeli, 1962 tarihinde inşaatı tamamlanan Mamasın Barajı’na ulaşmaktadır (Bkz. Tablo 1 ). Mamasın Barajı’nın maksimum su kapasitesi 165.8 hm3’tür. İçme ve sulama suyu amaçlı kullanılmaktadır. Barajdan çıkışı, Aksaray ili merkezinden geçen Uluırmak kanalı yoluyla, son olarak Tuz Gölü’ne dökülür. Melendiz Dağı’nın eteklerinden çıkan kaynak ve derelerin birleşmesiyle oluşur. Su toplama alanı (havzası) 565,2 km²’dir. Yıllık ortalama akım Selime köyünde 72,99 hm³’tür. Akım yazın azalırken, ilkbahar yağmurlarıyla artar. Aksaray ilinin içme su kaynakları Mamasın Barajı ve Bağlı köyündeki yeraltı kuyularıdır. Mamasın Barajı, Konya kapalı havzası içinde olup kuzeybatı sınırlarında Tuz Gölü bulunmaktadır. Mamasın Barajı’nı besleyen en önemli kaynak Melendiz Çayı’dır. Ayrıca Karasu Çayı ve bazı küçük yan dereler de barajı besleyen kaynaklar arasındadır. Mamasın Barajı 24,854 hektarlık bir sulama alanı kaplamaktadır. Mamasın Barajı’nı besleyen Melendiz ve Karasu kaynaklarının potansiyeli Tablo 2’de verilmiştir (Bkz. Tablo 2 ). Melendiz Havzasının Topoğrafik ve Jeomorfolojik Özellikleri: Ihlara Vadisi boyunca çıkan sıcak ve soğuk su kaynakları çaya karışmaktadır. Bölgedeki akarsu drenaj alanı ve su bölümü çizgisine göre; güneydoğuda Melendiz Dağı (2963 m), güneyde Büyük Hasan Dağı (3268 m) ve Küçük Hasan Dağı (3069 m), batıda Tuz Gölü ve kuzeyde Ekecik Dağı (2137 m) ile sınırlandırılmaktadır. Melendiz Çayı Havzası Topoğrafik Yükselti Haritası Şekil 2 ’de verilmiştir (Bkz. Şekil 2 ). Kaynağını, ismini aldığı volkanik kütle olan Melendiz Dağı’ndan alan Melendiz Çayı, şekillendirdiği jeomorfolojik birimlerden geçerek Tuz Gölü’ne dökülmektedir. Melendiz Çayı Havzası, farklı jeomorfolojik unsurların olduğu bir alan niteliğindedir. Plio-Kuaterner tektonik ve volkanik faaliyetler ile buna bağlı olarak havzada etkili olan flüvyal süreçler, havzanın jeomorfolojisinin şekillenmesinde etkin bir rol oynamıştır. Özellikle, flüvyal kökenli dış kuvvetlerin etkisiyle havza bugünkü hâlini almıştır (Bkz. Şekil 3 ). Morfolojik olarak ortaya çıkan farklı birimler, havzada farklı arazi kullanım kararlarının alınmasına neden olmuştur. Jeomorfolojik birimlerin çeşitlilik göstermesi iklim üzerinde şekillendirici bir rol oynar. Melendiz Çayı Havzası, Paleolitik’ten başlayarak pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Neolitik dönem yerleşmeleri (Aşıklıhöyük vb.), dağ yamaçları ile ovaların kesişme yerleri gibi korunaklı yerlerde kurulmuşken, daha yeni Acemhöyük gibi Tunç Çağı yerleşmeleri ise Aksaray Ovası ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Yerleşmeler genellikle toplu şekildedir ve farklı mor