Michał Grabowski

Autor: Henryk Głębocki Grabowski Michał / Грабовский Михаил Антонович (1804–1863), h. Rawicz, pisarz, krytyk literacki, publicysta (pseudonim Edward Tarsza) i konserwatywny myśliciel polityczny... Grabowski Michał / Грабовский Михаил Антонович (1804–1863) , h. Rawicz, pisarz, krytyk literacki, publicysta (pseudonim Edward Tarsza) i konserwatywny myśliciel polityczny. Urodził się 25 września 1804 r. we wsi Zołotijów koło Równego w gub. łuckiej na Wołyniu jako syn Antoniego, ziemianina i majora wojsk rosyjskich, oraz Teresy z Dworzańskich. Miał młodszego brata Ludwika. Ojciec, wychowany przez płk. Iwana G. Drewicza (1733 lub 1739–1783 lub 1800), pogromcę konfederatów barskich (1768–1772), walcząc m.in. pod Aleksandrem W. Suworowem (1729–1800) we Włoszech, po służbie w armii carskiej, osiadł na Ukrainie, pozostając w bliskich kontaktach z rosyjskimi ziemianami. Grabowski został oddany na naukę do kolegium jezuickiego w wołyńskim Romanowie, następnie od 1818 r. uczył się półtora roku w powiatowej szkole bazylianów w podolskim Humaniu. Tu zawarł bliską przyjaźń z późniejszymi wybitnymi poetami romantycznymi, przedstawicielami tzw. szkoły ukraińskiej – Józefem Bohdanem Zaleskim (1802–1886) i Sewerynem Goszczyńskim (1801–1876). Pod ich wpływem zafascynował się literaturą. Ojciec umieścił go następnie w otwartym w 1817 r. francuskim liceum im. Richelieu w Odessie, licząc na formację wśród dzieci rosyjskich elit, przydatną w karierze na służbie imperium. Wychowany w takim środowisku i pod urokiem rosyjskiej oraz francuskiej kultury, Grabowski pozostał wierny polskiej literaturze i już w młodości usiłował ją popularyzować w Rosji w celu wzajemnego zbliżenia obu narodów. W 1820 r. wyjechał do Warszawy, w ślad za przyjaciółmi, Zalewskim i Goszczyńskim. Jako wolny słuchacz uczęszczał na wykłady prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1822 r. pracował w Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Udział w życiu literackim stolicy Królestwa Polskiego oraz rodzące się tu idee polskiego romantyzmu wywarły ogromny wpływ na poglądy i zainteresowania literackie Grabowskiego. W jego mieszkaniu odbywały się spotkania młodych literatów zafascynowanych nowymi ideami. Nie był jednak, jak jego przyjaciele, zwolennikiem antycarskich spisków. Zaprzyjaźnił się m.in. z czołową postacią nowego kierunku w literaturze i polityce tego pokolenia Maurycym Mochnackim (1803–1834). W czasie studiów poznał także margrabiego Aleksandra Wielopolskiego (1803–1877). Debiutował w 1825 r. na łamach „Astrei” krytyką Ballad i Romansów poety i publicysty Stefana Witwickiego (1801–1847). W końcu 1825 r. musiał wrócić na Ukrainę, by zająć się Aleksandrówką, rodzinnym majątkiem w pow. czehryńskim na Kijowszczyźnie, gdzie zbudował neogotycki pałac. Pozostał tu ze względu na rozwianie się nadziei na służbę dyplomatyczną lub wojskową dzięki protekcji rosyjskich znajomych ojca. Według anegdoty w karierze urzędniczej w Warszawie przeszkodził mu nieczytelny charakter pisma. Planował wydawanie periodyku literackiego i podróżował po Ukrainie, docierając do Krakowa i Wiednia, wspólnie ze śledzonym przez policję Goszczyńskim, udającym jego stangreta. Sfinansował także wydanie jego Zamku Kaniowskiego (1828) i podjął starania o tłumaczenie tego utworu na rosyjski. W 1828 r. odwiedził Warszawę i na łamach „Dziennika Warszawskiego” ogłosił programową rozprawę Myśli o literaturze polskiej . Pewien czas przebywał w Mrozowicach na Wołyniu, a następnie od 1829 r. znów w Aleksandrówce. W lipcu 1830 r. wrócił do Warszawy z projektem pisma literackiego, które planował wydawać wspólnie z M. Mochnackim i J. B. Zaleskim. Jego mieszkanie dzielone z radykalnym literatem, później dziennikarzem, Józefatem Bolesławem Ostrowskim (1803 lub 1805–1871), stało się miejscem gorących dyskusji uczestników spisków, prących do wybuchu powstania. Przeciwny temu Grabowski opuścił Warszawę we wrześniu 1830 r. Choć nie wziął udziału w powstaniu listopadowym, uczestniczył wiosną 1831 r. w naradach pr