Materiał panchromatyczny

Materiał panchromatyczny (z gr. pan – παν – wszystko, chroma – χρωμα – powierzchnia lub kolor skóry) – w fotografii monochromatycznej („czarno-białej”) oraz kinematografii, rodzaj materiału fotograficznego (zazwyczaj film), którego emulsja jest uczulona na wszystkie barwy w zakresie światła widzialnego (łącznie z czerwoną, do 660–730 nm) – w przybliżeniu równomiernie, z pewnym obniżeniem w zakresie światła zielonego i nadmierną czułością na kolor niebieski. Obróbki materiałów światłoczułych panchromatycznych należy dokonywać w całkowitych ciemnościach lub przy bardzo słabym oświetleniu barwy oliwkowozielonej (tj. takiej, na które materiał taki jest najmniej uczulony). Metoda panchromatycznej sensybilizacji optycznej czarno-białej emulsji światłoczułej opracowana została przez Adolpha Miethego w 1902 roku. Wyróżnia się też czasem emulsję światłoczułą izopanchromatyczną – od panchromatycznej różni ją zwiększona czułość na kolor zielony, bardziej wyrównana z czułością na barwę żółtą. Wysokoczułe materiały fotograficzne (dawniej 200 ASA, później 400–800 ASA) przeznaczone do zdjęć przy sztucznym świetle żarowym posiadają uczulenie superpanchromatyczne (zwane też rectepanchromatycznym) ze zwiększoną w stosunku do materiałów panchromatycznych czułością w zakresie koloru czerwonego, co pozwala racjonalniej wykorzystać źródła światła o niskiej temperaturze barwowej. Emulsje superpanchromatyczne rejestrują także promieniowanie z zakresu bliskiej podczerwieni i z tego powodu przy wykonywaniu zdjęć z użyciem gęstego filtra czerwonego podatne są szczególnie na wystąpienie , tj. nienaturalnie jasnego oddania zieleni roślinności. Ponieważ typowe emulsje panchromatyczne wykazują mimo wszystko nieco za wysoką czułość na barwę czerwoną, opracowano emulsje z czułością na czerwień wyrównaną w stosunku do innych barw (z wyjątkiem niebieskiej) – określane mianem ortopanchromatycznych. Emulsje o takim uczuleniu mogą jednak mieć nieznacznie zawężony zakres barwoczułości i być nieczułe na barwę purpurową. W historii rozwoju technologii fotograficznej czarno-białej przed materiałami panchromatycznymi pojawiły się (wprowadzone ne rynek w 1884 roku) materiały ortochromatyczne (orthos – prosty, równy) – których czułość sięgała 560–600 nm, tj. koloru żółtego lub żółtopomarańczowego, nie były natomiast praktycznie uczulone na barwę czerwoną. Emulsjami ortochromatycznymi powszechnie posługiwano się przy wykonywaniu odbitek fotografii czarno-białych na papierze; można było się przy pracy posługiwać przyćmionym światłem barwy czerwonej lub pomarańczowej. Podobnie jak w przypadku emulsji panchromatycznych rozróżnia się czasem emulsję izoortochromatyczną, która posiada wyrównaną czułość na barwę zieloną i żółtą, podczas gdy emulsja ortochromatyczna posiada obniżoną czułość na zieleń. Emulsja sensybilizowana do barwy czerwonopomarańczowej, rzędu 620–650 nm, a więc w zakresie pomiędzy orto- a panchromatyczną, określana bywa mianem izochromatycznej.