Quinten Metsys

Quinten Massijs is geboren in Leuven rond 1466, maar als schilder bouwt hij zijn carrière in Antwerpen uit. Hij beweegt zich in humanistische kringen, wat duidelijk tot uiting komt in zijn werk. Hij introduceert nieuwe technieken en motieven en zelfs nieuwe, moraliserende thema's zonder evenwel met de traditie te breken. Quinten Massijs is beïnvloed door Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Hans Memling en Dieric Bouts, maar ook door Albrecht Dürer, Leonardo da Vinci en andere Italiaanse kunstenaars zoals Rafaël. Zijn werk is voortgezet door zijn zonen Cornelis en Jan. Quinten Massijs wordt vermoedelijk in Leuven geboren. Hij is de tweede zoon van een smid. Over zijn leertijd is niet veel bekend. Voor 1494 worden er in Leuven geen registers bewaard van het gilde. Vandaar de mythe dat hij autodidact zou zijn en smid, iets wat zijn genialiteit nog versterkt. Dit groeit in de zeventiende eeuw uit tot een ware verering van de "Vlaamse Michelangelo". Hij trouwt met Aleyt van Tuyl. Drie kinderen worden uit dit huwelijk geboren. Massijs verklaart voor de magistraten in Leuven dat hij 28 jaar is, vandaar zijn vermoedelijke geboortejaar. Er worden verschillende leerjongens in de ‘liggeren' of ledenlijsten vermeld: Ariaen (van Overbeke?), Willem Muelenbroec, Edoardo de Portogallo (Volgens kunsthistoricus Reis-Santos) en Hennen Boeckmakere. Zij moeten assisteren bij de grote altaarstukken die Massijs maakt. Later zal hij de voorkeur geven aan kleinere stukken, meer intiem van karakter, meestal voor vrienden of humanisten gemaakt. Een dergelijk voorbeeld is de Heilige Maria Magdalena (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen) uit de jaren twintig. Quinten Massijs heeft nooit het dekenschap van het gilde aanvaard. Massijs stelt zich op als een onafhankelijk kunstenaar, maar geniet niettemin veel aanzien in zijn omgeving. Bij de religieuze werken valt op dat Massijs bijna altijd aansluiting zoekt bij succesvolle voorbeelden uit de 15e eeuw. Zo komt hij tot voorstellingen die herkenbaar zijn en meteen het vertrouwen krijgen van het publiek, of het nu een devotiepaneeltje is dat een gelovige kan helpen bij het bidden, of een groot altaarstuk dat symbool staat voor een welbepaalde groep die haar status wil tonen. Massijs schildert ook een aantal kleinere werken zoals, op het einde van de vijftiende eeuw, een Heilige Christoforus (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen) die de mensen behoedt voor een snelle dood. Christus Salvator Mundi en Maria in gebed (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen) vormen een diptiek en zijn bedoeld om van dichtbij te bekijken om zich zo rechtstreeks tot Christus, met voorspraak van Maria, te richten. Na het overlijden van zijn eerste vrouw trouwt hij in 1508 met Catharina Heyns. Hij krijgt met haar tien kinderen. In 1508, nog voor de Anna-triptiek afgewerkt is, bestellen de Antwerpse schrijnwerkers een altaarstuk. De schrijnwerkers, eerst verenigd met de kuipers, vormen een apart gilde in 1497. Ze willen, net als bij hun vroeger gilde, een bewening. Maar op de zijluiken verkiezen ze hun patroonheiligen: Johannes de Evangelist en Johannes de Doper. De schrijnwerkers kiezen aanvankelijk voor een gebeeldhouwd retabel (zij maken doorgaans de bakken waarin de beeldjes geschikt worden), maar uiteindelijk krijgt Massijs de opdracht. Vandaar misschien dat de overvolle luiken nauw aansluiten bij de gesculpteerde altaren. Massijs laat zich bij het werk duidelijk inspireren door Dürer en Leonardo da Vinci, zeker wanneer hij het lijden van de patroonheiligen uitbeeldt. In het middenpaneel wordt meteen een Italiaanse atmosfeer duidelijk. Niet het lijden, maar de bewening na het lijden wordt getoond. Deze scène zet meer aan tot bezinning en gebed. De figurengroep, die herinnert aan Rogier Van der Weydens Kruisafneming (Museo del Prado, Madrid), wordt door het landschap ondersteund. Het religieuze drama is in detail afgewogen en harmonieus geënsceneerd. Tegelijkertijd komt Massijs tegemoet