Narząd oddechowy

Narząd oddechowy – wyspecjalizowany narząd wymiany gazowej uczestniczący w procesie oddychania większości zwierząt. Oddychanie zewnętrzne na drodze dyfuzji przez powłokę ciała jest mało wydajną metodą pobierania tlenu z otoczenia, ograniczoną przez rozmiary ciała (przekrój kulisty o promieniu do 1 mm) oraz podatność na wysychanie. W rozwoju ewolucyjnym zwierzęta wykształciły różne sposoby zwiększania powierzchni oddechowych (przy jednoczesnym zmniejszeniu niebezpieczeństwa utraty wody w przypadku zwierząt oddychających powietrzem atmosferycznym): * przewody powietrzne prowadzące bezpośrednio do tkanek - przetchlinki i tchawka * (uwypuklenia) powierzchni ciała - skrzela * inwaginacje (wpuklenia) powierzchni ciała - płuca oraz różne formy pośrednie. Funkcje narządu oddechowego (podstawową lub pomocniczą) pełnią: * powłoka ciała (u niektórych kręgowców - skóra i małych bezkręgowców) * przetchlinki i tchawka (u owadów i pajęczaków) * skrzelotchawki (u larw owadów wodnych) * płucotchawki (worki płucne) (u pajęczaków) * skrzela (zwierzęta związane ze środowiskiem wodnym) * płuca (zwierzęta lądowe i lądowo-wodne) * błona jamy gębowej (żaby, bezpłucne salamandry) * unaczyniona jama płaszczowa (ślimaki płucodyszne) * narząd błędnikowy, tzw. labirynt (ryby zaliczane do błędnikowców) * narząd nadskrzelowy (ryby długowąsowate) * unaczynione odcinki jelita (niektóre ryby) * przekształcony pęcherz pławny (ryby dwudyszne) U zwierząt wyżej rozwiniętych narządy oddechowe występują parzyście.