Stanisław Morawski

Autor: Małgorzata Karpińska Morawski Stanisław / Моравский Станислав Иванович (1802–1853), h. Dąbrowa, lekarz, pisarz, pamiętnikarz, pseud. Patrokl i Pustelnik. Urodził się 22 lipca 1802 r. w Mickunach pod Wilnem (gub. wileńska) jako jedyny syn Marianny (ok. 1770–1813) z Siemaszków i Apolinarego (zm. 1838), szambelana Stanisława Augusta. Był dzieckiem niechcianym, „owocem przypadku”, co zaciążyło na całym jego życiu. Morawski Stanisław / Моравский Станислав Иванович (1802–1853) , h. Dąbrowa, lekarz, pisarz, pamiętnikarz, pseud. Patrokl i Pustelnik. Urodził się 22 lipca 1802 r. w Mickunach pod Wilnem (gub. wileńska) jako jedyny syn Marianny (ok. 1770–1813) z Siemaszków i Apolinarego (zm. 1838), szambelana Stanisława Augusta (1732–1798). Był dzieckiem niechcianym, „owocem przypadku”, co zaciążyło na całym jego życiu. Rodzice szybko się rozwiedli, a matka w 1813 r. zmarła na gruźlicę. Pozostał przy ojcu, który niebawem ożenił się powtórnie z Józefą (ok. 1780–1842) z Chrapowickich; macocha wychowała go i otoczyła miłością. Ojciec – człowiek bardzo lubiany i szanowany – postępował wobec niego według, jak to określał sam Morawski, „staropolskich uprzedzeń” ( Kilka lat młodości mojej w Wilnie , s. 238). Był dla niego bardzo surowy i wymagający („traktował mię też zawsze jak rzecz, a nie jak człowieka”, tamże), dbał jednak o jego wykształcenie i wprowadzał w stosunki towarzyskie, poświęcał mu sporo uwagi i często z nim rozmawiał. Pierwsze, niezbyt dobrze wspominane, nauki domowe odbierał pod opieką dwóch guwernerów: Michała Konarskiego (1784–1866) i Zachariasza Niemczewskiego (1766–1820), przyszłego profesora matematyki na Uniwersytecie Wileńskim. Później uczęszczał do cieszącej się doskonałą renomą podległej wileńskiemu uniwersytetowi szkoły powiatowej w Kownie, ale tam również nie znalazł zrozumienia i serdecznej troski. Mieszkał na pensji cenionego nauczyciela Stanisława Kostki Dobrowolskiego (1775–1857), którego autorytet i osobowość wywarły na niego silny wpływ. Na życzenie ojca w 1818 r. wstąpił na Wydział Medyczny Uniwersytetu Wileńskiego. Wybór był sprzeczny z jego zainteresowaniami i dość zaskakujący, ponadto na Litwie uważano nadal, że zawód lekarza nie przystoi szlachcicowi. Na studiach cieszył się opinią zdolnego i świetnie rokującego studenta. Naukę ukończył 24 czerwca 1823 r. rozprawą doktorską pt. Dissertatio inauguralis medico-practica casum diabettis melliti cum episcrisi exhibens . Podczas studiów brał żywy udział w życiu towarzyskim Wilna, także w związkach studenckich. Pod pseud. Patrokl wstąpił do Towarzystwa Myślącej Młodzieży (1819), od 24 kwietnia 1820 r. był członkiem Związku Przyjaciół, a od maja 1820 r. Towarzystwa Przyjaciół Pożytecznej Zabawy tzw. Promienistych, gdzie był wojewodą. Jego nazwisko figuruje także na liście Związku Granatowego Zgromadzenia Filaretów (od czerwca 1820 r. przewodnik grona) oraz Filadelfistów Błękitnych. W 1821 r. z ramienia Związku Przyjaciół wszedł do zorganizowanego przez filomatów Komitetu Statystycznego. Wówczas też miał być przyjęty do loży wolnomularskiej „Gorliwy Litwin” (w jej spisie jednak nie figuruje). W śledztwie w sprawie filomatów i filaretów zaledwie raz przesłuchany (1823), nie został oskarżony dzięki protekcji prefekta gimnazjum w Kownie Szymona Ławrynowicza (1766–1839). Po studiach mimo wsparcia prof. Józefa Franka (1772–1842), syna rektora petersburskiej Cesarskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej [ Императорская медико-хирургическая академия ], nie uzyskał posady uniwersyteckiej (1824). Ojciec pragnął wysłać go za granicę, aby dokończył edukację. Kłopoty z wyrobieniem paszportu (ojciec jeździł w tej sprawie m.in. do Warszawy) przedłużyły oczekiwanie na wyjazd. Do 1825 r. mieszkał w Wilnie, później w majątku Ustronie w pow. trockim na Litwie (obecnie Jundzieliszki, lit. Jundiliskes ). W 1827 r. spędził kilka miesięcy w Petersburgu. Na żądanie ojca nie podjął praktyki lekarskiej, leczył tylko okolicznych chłopów i znajomych. W ten sposób w grudniu 1823 r. w Wiln