Theun de Vries

Vries, Theunis Uilke de , schrijver (Veenwouden 26-4-1907 - Amsterdam 21-1-2005). Zoon van Sjoerd [Teunis] de Vries, boterhandelaar, en Elisabeth [Uilkes] Dijkstra. Gehuwd op 12-10-1932 met Aafje Maria Vernes (1908-1975), fysiotherapeute. Uit dit huwelijk werd 1 zoon geboren. Na echtscheiding (17-3-1938) op 29-5-1946 opnieuw gehuwd met Aafje Maria Vernes. Uit dit huwelijk werd 1 dochter geboren. Theun de Vries groeide op als enig kind van Friese ouders, beiden afkomstig uit doopsgezinde boerenfamilies. Zijn moeder was een vrome, ingetogen vrouw, die veel las. Zijn vader was wereldser en veel van huis voor zaken, zonder ooit een geslaagde zakenman te worden. Voor het gemis aan broers en zussen vond 'Theun van Sjoerd en Lieske' compensatie bij grootouders, ooms en tantes, neven en nichten. Zij vertelden hem sprookjes en volksverhalen. Een betere manier om het ongedurige kind stil te krijgen was er niet. Hoewel het gezin in Veenwouden pal tegenover de School met de Bijbel woonde, wilde zijn vader dat Theun naar de openbare school elders in het dorp ging. Op 1 april 1914 kwam hij in de eerste klas. Had hij tot dan toe niets anders om zich heen gehoord dan Fries, op school gaf het Nederlands de toon aan. In die taal leerde hij lezen en schrijven, vaardigheden die al vroeg een levensbehoefte werden. Het jaar daarop verhuisde de achtjarige Theun met zijn ouders naar Leeuwarden. De opstellen die hij na de wekelijkse catechisatie over de besproken Bijbeltekst moest maken, vielen op. De Eerste Wereldoorlog ontwrichtte de handel. De zuivelfabriek op Texel waarvan Theuns vader mede-eigenaar was, moest worden verkocht. In 1920 verhuisde het gezin naar Apeldoorn, waar De Vries senior tevergeefs een nieuw bestaan als zakenman trachtte op te bouwen. Theun werd er leerling van het Gemeentelijk Gymnasium. Daar leerde hij niet alleen met de werken van Willem Kloos, Jacques Perk en Louis Couperus de grote literatuur kennen, maar ook het standsverschil met klasgenoten uit de Gelderse adel en de welgestelde burgerij. Het faillissement van zijn vader in 1923 was des te pijnlijker. Theuns ambitie schrijver te worden werd allesoverheersend. In 1925, hetzelfde jaar waarin zijn eerste eigen boekje Friesche sagen verscheen, keerde hij het gymnasium de rug toe. Zijn cijfers voor de exacte vakken waren slecht; zijn leraren wilden hem de vierde klas laten doubleren, en dat was zijn eer te na. Daarop begon een zwerftocht van het ene baantje naar het andere. In de jeugdbeweging leerde hij Aafje Vernes kennen. Zijn eerste gedichtenbundels Terugkeer (1927) en De vervreemding (1928) droeg hij aan haar op. Op advies van zijn vroegere leraar Nederlands G.S. Overdiep volgde De Vries een bibliotheekopleiding in Hilversum en Utrecht. Hij werd leeszaalassistent aan de openbare bibliotheek in Sneek. Hier voltooide hij Rembrandt (1931), een combinatie van historische roman en kunstenaarsroman, twee genres die hij nog vaak zou beoefenen. Het was een succesrijk romandebuut: in 1932 bekroond met de Mei-prijs van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, keer op keer herdrukt en in tien Europese talen vertaald. Na twee minder geslaagde 'politieke' romans brak hij definitief door als romancier met Stiefmoeder aarde (1936) en het vervolg Het rad der fortuin (1938). Tijdgenoten spraken van 'boerenromans'; in feite ging het om een ambitieuze poging de maatschappelijke transformatie van de laatste eeuw te verbeelden in een fictieve familiegeschiedenis. Inmiddels had De Vries zelf een gezin gesticht. In 1932 was hij met Aafje Vernes getrouwd; in 1934 werd hun zoon René geboren. Zijn jarenlange wereldbeschouwelijke odyssee mondde uit in een keuze voor het marxisme. De opmars van het fascisme in Europa sterkte hem in het geloof dat alleen de Sovjetunie hiertegen een dam kon opwerpen. Hij sloot zich in 1936 aan bij de Communistische Partij van Nederland (CPN), gaf zijn baan in Sneek op en verhuisde met Aafje en René begin 1937 naar Amsterdam, waar hij tot aan zijn dood zo