Wiktor Każyński

Autor: Magdalena Dziadek Każyński Wiktor / Кажинский Виктор Матвеевич (1812–1867), kompozytor, dyrygent i publicysta muzyczny, zamieszkujący Petersburg w latach 1842–1867... Każyński Wiktor / Кажинский Виктор Матвеевич (1812–1867) , kompozytor, dyrygent i publicysta muzyczny, zamieszkujący Petersburg w latach 1842–1867. Urodził się 6/18 grudnia 1812 r. w Wilnie jako syn Macieja (1767–1823) i Anny z Koczyków. Ojciec kompozytora był śpiewakiem basowym, a także znanym aktorem i antreprenerem teatralnym, z niewątpliwymi zasługami dla rozwoju sceny wileńskiej jako wykonawca ról, a następnie dyrektor; w Petersburgu występował gościnnie m.in. w 1806 r. prezentował tam, a także w Moskwie, Krakowiaków i Górali Wojciecha Bogusławskiego (1757–1829) i Jana Stefaniego (1746–1829). . Młody Każyński, ukończywszy gimnazjum, edukację wyższą pobierał na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wileńskiego do czasu zamknięcia go w 1832 r. z rozkazu Mikołaja I (1796–1855). Rodzice przeznaczali mu karierę nauczyciela. Muzyki uczył się prywatnie u Jana Dawida Hollanda (1746–1827), a w 1839 r. (jak podają niektóre źródła) brał lekcje kompozycji u Józefa Elsnera (1769–1854) w czasie kilkutygodniowego pobytu tego artysty w Wilnie. Brał też wtedy udział w wykonaniu Pasji Elsnera. W 1830 r. podjął współpracę z wileńskim teatrem i zadebiutował jako autor muzyki teatralnej. W następnych latach pracował jako skrzypek w orkiestrze teatralnej, pianista-akompaniator i organista w kościele św. Jana (do 1840), a od 1836 r. był kapelmistrzem w działającej w Wilnie trupie operowej Wilhelma Szmidkoffa. Z orkiestrą teatralną realizował spektakle operowe, dramatyczne i baletowe, koncerty z udziałem przyjezdnych solistów, a także wykonywał własne utwory, w tym pantomimę Przerwane wesele (wyst. 1833), balet Wiejski poranek (wyst. 1837), dramaty z dokomponowaną przez siebie muzyką, m.in. Piękna Alaiss, mniemana czarownica (1830), Świtezianka według Adama Mickiewicza (1798–1855) (1833) oraz grane w 1840 r. Fenella i Żyd wieczny tułacz . W wileńskim noworoczniku „Znicz” na rok 1834 opublikował utwór fortepianowy Souvenir d’Ole Bull , dedykowany słynnemu skrzypkowi, który koncertował wtedy w Wilnie, i pieśń Tęsknota do słów J. Krzeczkowskiego. Wiosną 1842 r. zorganizował serię 10 koncertów w sali mieszczącej się w zajeździe prowadzonym przez rodzinę Müllerów, m.in. z udziałem Stanisława Moniuszki (1819–1872). Jesienią 1842 r. wyjechał do Petersburga. Dzięki poparciu mieszkającego tam kompozytora i mecenasa sztuki hr. Michała Wielhorskiego (1788–1856) oraz rosyjskiego pisarza Nestora W. Kukolnika (1809–1868) lub jego brata poety i historyka Pawła W. Kukolnika (1795–1884), blisko zżytych z petersburskimi muzykami, otrzymał posadę sekretarza i doradcy muzycznego księcia gen. Aleksieja F. Lwowa (1798–1870), dyrektora kapeli chóru śpiewaków dworu cesarskiego, skrzypka i kompozytora amatora, autora muzyki do hymnu rosyjskiego Боже, Царя храни! [Boże, zachowaj cara!]. W listopadzie 1843 r. na afisz Teatru Aleksandryjskiego w Petersburgu weszła operetka Każyńskiego Damska protekcja . Artysta brał też udział jako pianista w organizowanych przez Lwowa wieczorach muzyki kameralnej oraz prezentował na nich własne utwory fortepianowe o charakterze salonowym. Były wśród nich stylizacje tańców polskich (poloneza i mazurka), jak również opracowania melodii rosyjskich i ukraińskich, a ponadto walce, nokturny, miniatury liryczne oraz transkrypcje popularnych melodii operowych. Wiele z tych utworów ukazało się po roku 1843 drukiem w Petersburgu, Berlinie, Wiedniu i Dreźnie. Od kwietnia do października 1844 r. artysta wraz ze swym pracodawcą, jego żoną i córką podróżował po miastach środkowoeuropejskich (m.in. Berlin, Wiedeń, Praga, Lipsk, Drezno i Monachium), poznając tamtejszy ruch operowy i koncertowy. Podczas podróży, której głównym celem było wystawienie opery Lwowa Bianca e Gualtiero w drezdeńskim teatrze, zawarł znajomość m.in. z językoznawcą Václavem Hanką (1791–1861), kompozytorem Václavem T