Celina Szymanowska

Podczas pobytu Mickiewicza w Moskwie szczególnie bliski stał się mu dom Marii Szymanowskiej. Był to dom kobiet. Z Szymanowską mieszkała jej siostra oraz córki: poważna, inteligentna Helena i prześliczna, czarnooka, kapryśna Celina. Maria Szymanowska była cenioną pianistką, mającą około czterdziestu lat. Zdobyła europejską sławę i przyjaźń największych ludzi swojej epoki: wielbił ją Goethe, z uznaniem wyrażał się o niej Beethoven. Mickiewicz po raz pierwszy w życiu spotkał tego typu kobietę: samodzielną, odważną, a przy tym pełną jeszcze kobiecego uroku, obdarzoną poczuciem humoru i niezawodną w przyjaźni. Przypuszczenia, że Mickiewicza łączyło z nią coś więcej niż przyjaźń, nie wydają się słuszne, choć legenda o romansie poety z pianistką znana jest nie od dziś. Zarówno Maria Szymanowska, jak i Mickiewicz musieli mieć się na baczności ze względu na popularność wielkiej pianistki. Nie można przypuszczać, aby pani Szymanowska w trosce o reputację musiała koniecznie zostać piękną mniszką, zwłaszcza iż potrafiła ona wzbudzić gorące uczucia młodych ludzi. „Wkrótce po napisaniu Pana Tadeusza budzi się w Mickiewiczu chęć do domowego życia, jak gdyby natchniona tym samym poematem" - pisał 26 października 1880 roku Ignacy Domejko do księdza Siemieńskiego. Mickiewicz nagle ożenił się z Celiną Szymanowską, córką słynnej pianistki. Nieoczekiwane małżeństwo poety było dla emigracji polskiej niemałym zaskoczeniem. Właściwie było niespodzianką dla samego Mickiewicza. Kilka miesięcy przedtem pojawił się w stolicy Francji dawny filareta, doktor Stanisław Morawski, wierny przyjaciel całego domu Szymanowskiej, potem domu Franciszka Malewskiego, ożenionego z drugą jego córką, Heleną. Opowiadał Mickiewiczowi o losie Celiny: po śmierci matki, którą zabiła cholera w roku 1831, opuścił ją narzeczony, przekonawszy się, że pianistka po śmierci nie pozostawiła dzieciom żadnego majątku. Celina wiodła smutny żywot u dziadków w Warszawie. Zapewne poeta, wspominając ślicznego, wielkookiego podlotka, powiedział coś w rodzaju: „Możebym się z nią ożenił, gdybym ją teraz spotkał." Morawski w każdym razie powtórzył to Celinie jako formalne oświadczyny, gdyż panna wyruszyła do Francji, by zawrzeć związek małżeński z poetą. Po drodze zatrzymała się w Dreźnie i spotkała się z przebywającym tam wciąż Odyńcem. Dopiero z jego listu Mickiewicz dowiedział się, jak serio zostały wzięte jego słowa. Po przybyciu Celiny do Paryża pisał do Odyńca: „Żenię się z Celiną. Przyjazd jej trzpiotowaty nastąpił wskutek doniesionych do Warszawy kilku słów moich, żartem powiedzianych. Nie uwierzysz, jak się zdziwiłem, słysząc, że już w drodze i prosto do mnie. Chciałem z niczym odprawić, ale Celina zmieszała mnie bardzo dobrym znalezieniem się, oświadczając, że manatki zabierze i wróci, nic do mnie nie mając na sercu. Żal było narażać ją na tyle kłopotu. Zresztą podoba mi się. I wiele byłoby jeszcze pisać, jak w tych czasach byłem smutny i ciężar życia bardzo mi dusił. Obaczymy, czy będzie lżej, czy jeszcze ciężej." Tego jednak para oryginalnych narzeczonych nie mogła wiedzieć. Uroda Celiny i jej odwaga, jej gotowość na wszelką przygodę ujęła Mickiewicza; miał w pamięci atmosferę domu jej matki, atmosferę odważnego, pogodnego, pełnego wdzięku koleżeństwa. Czy liczył, że Celina mu taką atmosferę stworzy? Czy liczył na możliwość autentycznej przyjaźni w zawieranym z nią małżeństwie? Chyba bardziej na to niż na miłość. Opowiadał później Eustachemu Januszkiewiczowi: „Kiedy pomyślałem o małżeństwie z Celiną, zrobiłem przed nią najszczersze z całego mojego życia wyznanie i do takiej otwartości ją wezwałem." Celina jako żona Mickiewicza miała dbać o polską kuchnię, bo nie lubił francuskiej, miała mu grać na fortepianie wtedy, gdy tego sobie życzył, miała być żoną nie przejmującą się biedą. Jednak wydaje się, że w ich związku mało było przyjaźni, nie wspominając o miłości... Mickiewicz dążył do absolutnego podporządkowania sobie Celiny i uczynienia z niej uległej żony podobnej do Zosi z Pana