Christ ist erstanden

Christ ist erstanden (Chrystus zmartwychwstał) – staroniemiecka pieśń wielkanocna, przypuszcza się, że jest najstarszą pieśnią liturgiczną spisaną w języku niemieckim, która powstała prawdopodobnie w południowoniemieckim bądź austriackim kręgu kulturowym około roku 1100 jako odpowiedź na lokalne uroczystości Podwyższenia Krzyża. W roku 1160 pieśń weszła na stałe do kanonu porządku liturgicznego arcybiskupstwa Salzburga, wzmiankowana w Codex MII6 Universitätsbibliothek Salzburg. Melodia pieśni opiera się na starszym tropie wielkanocnym do łacińskiej sekwencji Victimae Paschali Laudes autorstwa cesarskiego prezbitera i kapelana dworskiego Wipona z Burgundu. Oba utwory są zbudowane w podobnej strukturze interwałowej minorowej skali doryckiej. Począwszy od XIII wieku pieśń szybko rozprzestrzenia się. W XV wieku dodane zostają druga i trzecia strofa. Chorał zakonny Najświętszej Maryi Panny uznał pieśń za hymn zwycięstwa zakonu krzyżackiego i towarzyszył rycerzom w bitwie pod Grunwaldem w 1410. W roku 1529 Marcin Luter zamieścił pieśń w nowym wydaniu Śpiewnika Wittenbergskiego z adnotacją do utworu: „Wszystkie piosenki z czasem nudzą się, ale że Chrystus zmartwychwstał musi być śpiewana przez cały rok”. Każdą strofę pieśni kończy formuła Kyrie eleison. Tekst i melodia pieśni znalazła liczne naśladownictwa znane w historii muzyki, wykorzystywana od renesansu w utworach przez Jana Sebastiana Bacha, Franciszka Liszta, Carla Orffa oraz Johanna Nepomuka Davida. Utwór uważany jest za uosobienie muzycznego motywu nawiązującego bezpośrednio do Wielkanocy.