Czarnohrońska kolej leśna

Czarnohrońska kolej leśna (słow. Čiernohronská železnica) – słowacka kolej wąskotorowa w Rudawach Słowackich. Budowę kolei rozpoczęto w 1901 roku, zakończono w 1908, natomiast regularne funkcjonowanie zaczęła rok później jako Fekete Garami Vasút. Służyła głównie do wywozu drewna z okolicznych lasów, a od lat 20. XX wieku również do przewozów pasażerskich między miejscowościami Čierny Balog i Hronec. Początkowo jej długość wynosiła 10 kilometrów, ale szybko się rozbudowywała. Pierwszymi pracownikami przy rozbudowie byli okoliczni mieszkańcy, natomiast w czasie I wojny światowej rosyjscy jeńcy wojenni. W połowie ubiegłego stulecia długość wszystkich odnóg kolei wyniosła 132 kilometry. W czasie słowackiego powstania narodowego pociągi dowoziły powstańcom prowiant i amunicję. Po 1945 roku znaczenie kolei zaczęło spadać z powodu postępującego rozwoju transportu samochodowego. W 1962 roku zawieszono przewozy pasażerskie. W latach 60. i 70. stopniowo likwidowano kolejne linie wąskotorówki, aż wreszcie z końcem grudnia 1982 roku całkowicie wstrzymano ruch na istniejących jeszcze 36 kilometrach. Była to ostatnia zamknięta kolej leśna Słowackiej Republiki Socjalistycznej. Całe wyposażenie, tabor i tory miały zostać zezłomowane do 1985 roku, ale kolej wpisano na listę zabytków (národná kultúrna pamiatka). W ciągu następnej dekady trwały społeczne prace rekonstrukcyjne i zachowawcze, a w 1992 roku uroczyście pociągi ponownie ruszyły na 4-kilometrowej trasie ze stacji Čierny Balog do Vydrovskej doliny, tym razem z turystami. W następnym roku reaktywowano odcinek Čierny Balog - Hronec, w 2003 roku Hronec - (2 kilometry), a w 2012 Čierny Balog - Dobroč-Ihrisko (kolejne 4 kilometry). Obecnie (2016) całkowita długość kolejki wynosi 17 kilometrów, choć są plany jej wydłużenia. Kolej jest atrakcją turystyczną – w 2011 roku przewiozła około 60 tysięcy pasażerów. Znalazła się też na liście siedmiu cudów kraju bańskobystrzyckiego. Kolej przebiega m.in. przez boisko piłkarskie w Čiernym Balogu, co uczyniło ten obiekt sławnym. W 2022 r. część torowiska na trasie Čierny Balog – Dobroč została zakupiona przez firmę deweloperską z zamiarem budowy osiedla domów. Pomimo że odcinek ten jest zabytkiem państwowym, linia na tym odcinku jest formalnie zlikwidowana (mimo utrzymywanego ruchu turystycznego). Główna stacja znajduje się w wiosce Čierny Balog, na której funkcjonuje też niewielkie muzeum oraz wystawa taboru. W Vydrovskiej dolinie można z kolei zwiedzać leśny skansen - oprócz zabytkowych wagonów dla turystów utworzono ścieżkę dydaktyczną wzdłuż drogi, przy której prezentuje się maszyny używane w przeszłości w czasie prac leśnych - m.in. śmigłowiec Mi-2 oraz samochody ciężarowe (np. Tatra 148).