Claudio Monteverdi

Od ok. 1600 Monteverdi zyskał opinię głównego przedstawiciela nowoczesnego nurtu w muzyce włoskiej; wówczas też jego dzieła stały się przedmiotem ataku G.M. Artusiego . W traktatach L’Artusi, ovvero delle imperfettioni della moderna musica i Seconda parte dell’Artusi (Wenecja 1600, 1603) boloński teoretyk ostro skrytykował domniemane innowacje w dziedzinie kontrapunktu (swobodne traktowanie dysonansów) i modalności (naruszenie zasady jednolitości modus w kompozycji) wprowadzonych w madrygałach Monteverdiego ( Anima mia, perdona , Cruda Amarilli , O Mirtillo , Mirtillo anima mia , Era l’anima mia i Ecco Silvio ). Kompozycje te, cytowane przez Artusiego bez podania nazwiska ich autora, wówczas jeszcze niewydane, krążąc w rękopisach, były jednak znane i wykonywane. W 1602 Monteverdi wraz z rodziną otrzymał obywatelstwo Mantui. W 1605 ukazała się V księga madrygałów, dedykowana księciu Vincenzo, która wraz z poprzednią obejmuje zbiór 32 kompozycji, tworzonych przez 13 lat, w tym też kompozycje znane wcześniej Artusiemu. Monteverdi poprzedził ją przedmową skierowaną do „studiosi lettori”, w której wyjaśnia swoją postawę wobec zarzutów Artusiego podkreślając, że stosowane przezeń środki techniczne są przemyślane, a nie przypadkowe, zaś jako kompozytor współczesny wyznaje określone założenia estetyczne i pragnie opierać się na „fundamentach prawdy”. Monteverdi wspomina tu po raz pierwszy o seconda pratica, rządzonej swoistymi prawami, odmiennymi od zasad obowiązujących w praktyce wykładanej przez G. Zarlina, a wyznawanych przez Artusiego. Swoje poglądy zamierzał zaprezentować w traktacie Seconda pratica, overo perfettione della moderna musica . Zamysłu tego nigdy nie zrealizował, choć wspomina o nim jeszcze w listach z 22 X 1633 i 2 II 1634 do nieznanego adresata (prawdopodobnie G.B. Doniego). Zapatrywania Monteverdiego wyraził szerzej jego brat Giulio Cesare we wstępie ( Dichiaratione… ) do Scherzi musicali a tre voci (1607). Publiczna polemika Artusi – Monteverdi przyczyniła się zapewne do wzrostu znaczenia muzyki Monteverdiego, wszystkie publikowane księgi madrygałowe stały się szybko przedmiotem wznowień (zwłaszcza księgi III–V), a także licznych kontrafaktur religijnych. 24 II 1607 w pałacu książęcym w Mantui odbyła się prapremiera pierwszego dzieła dramatycznego Monteverdiego L’Orfeo, favola in musica . W wykonaniu, któremu patronowała mantuańska Accademia degli Invaghiti, brali udział także śpiewacy i instrumentaliści z Florencji. L’Orfeo cieszył się wielkim powodzeniem nie tylko w Mantui. Fragmenty tego dzieła zostały prawdopodobnie wykonane (obok innych utworów Monteverdiego) na zebraniu Accademia degli Animosi w Cremonie, której Monteverdi został członkiem w VIII 1607. Głównym powodem odwiedzin w 1607 rodzinnego miasta była prawdopodobnie trwająca od 1606 choroba żony, którą opiekował się ojciec kompozytora. Claudia zmarła 10 IX 1607. Już w 1609 L’Orfeo , zadedykowane księciu Francesco Gonzadze, ukazało się drukiem w Wenecji. W 1615 zostało wznowione wydanie partytury. Po śmierci Claudii Monteverdi odmówił powrotu do swoich obowiązków maestro di cappella. W X 1607 przybył jednak do Mantui, planowano bowiem wystawić jego następne dzieło dramatyczne, tragedię L’Arianna . Pierwotnie prapremiera miała się odbyć w karnawale 1607/08, przełożono ją jednak, by uświetnić uroczystości weselne Francesca Gonzagi (syna księcia Vincenza) i Margherity Sabaudzkiej. Przygotowanie spektaklu skomplikowała śmierć odtwórczyni tytułowej roli, C. Martinelli (†9 III 1608). Ostatecznie L’Arianna została wystawiona 28 V 1608 w pałacu książęcym z V. Andreini w głównej roli. Przyjęcie dzieła było entuzjastyczne, Andreini zdobyła rozgłos zwłaszcza dzięki interpretacji Lamento d’Arianna . W 1608 Monteverdi uczestniczył jeszcze w dwóch innych spektaklach, towarzyszących uroczystościom weselnym: napisał muzykę do prologu komedii pastoralnej L’idropica G.B. Guariniego oraz do Il ballo dell’Ingrate . Ok. 10 X 1613 Monteverdi podjął swe obowiązki w San Ma