bevriezing

Bevriezing (congelatio) is in de geneeskunde een toestand waarbij schade aangericht wordt aan de huid of andere weefsels door extreme kou, doordat in het weefsel ijskristallen ontstaan die de cellen beschadigen. Bij temperaturen die hiervoor niet laag genoeg zijn kan echter ook al weefselschade ontstaan die strikt genomen geen bevriezing genoemd mag worden maar voor de volledigheid hier wel zal worden behandeld. Bij -15° C of minder beginnen bloedvaten in de ledematen en de huid te vernauwen. Hierdoor verliest het lichaam minder warmte en kunnen de vitale lichaamsdelen op temperatuur blijven. In extreme kou of wanneer het lichaam lang wordt blootgesteld aan kou kan dit beschermingsmechanisme echter in de perifere circulatie een gevaarlijk verminderde doorbloeding veroorzaken. De combinatie van lage temperatuur en slechte doorbloeding( ook wel ischemie genoemd) kan weefsel kapotmaken. De kans op letsel is het grootst bij de gebieden die het verst van het hart liggen en met de meeste oppervlakte die aan de kou is blootgesteld. Deze lichaamsdelen zijn vooral de tenen, vingers, oren en de neus. Het verschijnsel is gerelateerd aan, maar niet hetzelfde als hypothermie (algehele onderkoeling, zie aldaar). Risicofactoren voor koudeletsel zijn onder meer het gebruik van bètablokkers en het hebben van ziektes als diabetes of de ziekte van Raynaud of het fenomeen van Raynaud. Bij echte bevriezing gaat intracellulair water in de ijstoestand over. Hierdoor ontstaan ijskristallen die de celmembraan beschadigen waardoor de cellen doodgaan. Hiervan wordt in de dermatologie ook wel gebruikgemaakt door afwijkingen gedoseerd te bevriezen, bijvoorbeeld met vloeibare stikstof.Echte bevriezing treedt vooral op bij mensen die in felle kou met harde wind verblijven, zoals poolreizigers en bergbeklimmers. In deze gevallen zijn oren, neuspunten, tenen en vingers het vaakst aangedaan. In de Eerste Wereldoorlog trad koudeletsel veel op bij soldaten die uren met natte voeten in de loopgraven moesten staan, zonder dat er echt van bevriezing sprake was: 'loopgraafvoet' (trench foot). Er zijn ook specifieke ziekten waarbij klachten optreden bij een niveau van koudeblootstelling dat door anderen wel goed wordt verdragen, bijvoorbeeld wintertenen (pernio) of bij aanwezigheid van .