Stiller

Stiller is een in 1954 verschenen roman van de Zwitserse auteur Max Frisch. De roman, waarmee Frisch doorbrak, is geschreven in de vorm van een dagboek en behandelt identiteitsproblematiek die ook in andere romans van Frisch een sleutelfunctie inneemt. Het verhaal heeft een intentionele structuur. Het gaat enerzijds over het leven van Stiller, anderzijds over het leven van White. In het begin draait het verhaal om deze twee verschillende personages, later komen we erachter dat het hier om eenzelfde persoon draait. Stiller vocht mee in de Spaanse Burgeroorlog die duurde van 1936-1939. Bij zijn eerste ontmoetingen met zijn vrouw Julika laat hij weten dat hij nog een straf moet uitzitten, die hij gekregen heeft naar aanleiding van een voorval in die oorlog. Hieruit kunnen we afleiden dat het verhaal zich na 1940 moet hebben afgespeeld en vermoedelijk voor 1954, het jaar waarin de schrijver het boek uitbracht. De vertelde tijd is groter dan de verteltijd en dus gaat het hier om een epische tijdsverhouding. Men werkt constant met flash-backs dus kunnen we stellen dat het hier om een vrij trage vertelling gaat. Het hoofdintrige speelt zich af in Zürich: hier zit Stiller/White in de gevangenis waar hij de zijn verhaal neerpent, en ook hier leert hij de mensen uit zijn leven opnieuw kennen. Ook wanneer hij samen met Julika de gevangenis verlaat bevinden zij in Zürich. Bij zijn vertellingen blijven we echter niet in Zürich. Deze verhalen spelen zich onder andere af in Genua, Mexico, de VS en Frankrijk. Vaak krijgen we gedetailleerde beschrijvingen van deze plaatsen en van de verhalen die er zich afspeelden. Qua vertelperspectief bestaat deze roman uit meerdere delen. In het eerste deel hebben we te maken met een ik-roman met de klemtoon op het vertellende ik: White vertelt zijn verhaal over hoe hij opgepakt werd en nu zit te schrijven. Later gaan we over op een belevend ik: White weet niet wat hem te gebeuren staat en wat iedereen over hem denkt. We beleven alles vanuit het standpunt van het personage. Later wisselen deze twee perspectieven elkaar af: soms vertelt White over Stiller, later gaat het weer over het leven in de gevangenis.In het tweede deel van het boek wisselt het perspectief opnieuw. Hier is het Rolf, de officier van justitie, die naderhand vertelt over hoe het nu allemaal is afgelopen met Stiller. Het gaat nu om een vertellend ik. Het hoofdthema van de roman is de zoektocht naar een eigen identiteit. Het is echter niet het enige boek waar Frisch deze problematiek aankaart. In twee andere boeken werd dit thema reeds behandeld.De oneindige herhalingen binnen het leven vormen een tweede thema van dit boek en ook relatie– en liefdesproblemen worden in dit boek naar voren geschoven. Beide zijn thema’s waar de hedendaagse maatschappij regelmatig mee geconfronteerd wordt.