Jan Cieplak

Autor: Irena Wodzianowska Michaił W. Szkarowskij Cieplak Jan / Цепляк Ян (Иоанн) Феликс Гиацинтович (Яцентонович) (1857-1926), biskup sufragan mohylewski, arcybiskup metropolita wileński, profesor Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej (RzAD), działacz społeczny, Sługa Boży... Cieplak Jan / Цепляк Ян (Иоанн) Феликс Гиацинтович (Яцентонович) (1857–1926) , biskup sufragan mohylewski, arcybiskup metropolita wileński, profesor Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej (RzAD), działacz społeczny, Sługa Boży. Urodził się 17/29 sierpnia 1857 r. w Dąbrowie Górniczej (pow. będziński, gub. kieleckiej), ochrzczony został 23 sierpnia w Będzinie jako Jan Chrzciciel. Według różnych źródeł ojciec Jana, Jacenty Cieplak (zm. 1889), służył na kolei lub był górnikiem. W wieku dwóch lat stracił matkę Julię z Bugajskich (1835 – 21 grudnia 1859), był wychowywany przez babcię. Miał przyrodnie rodzeństwo z powtórnego małżeństwa ojca z Teodorą Oleśniewicz; opiekował się młodszym bratem Ludwikiem. W 1873 r. ukończył cztery klasy gimnazjum, a w 1878 r. kieleckie seminarium duchowne. W tym samym roku przeprowadził się jako stypendysta diecezji kieleckiej na studia w RzAD do Petersburga, gdzie mieszkał prawie 45 lat. Największy wpływ podczas studiów miał na Cieplaka przyszły arcybiskup mohylewski Bolesław Kłopotowski (1848–1903), profesor historii Kościoła i prawa kanonicznego. On sam jednak zainteresował się bardziej naukami teologicznymi i po trzech latach z powodzeniem obronił pracę z dogmatyki oraz otrzymał stopień kandydata teologii. Rok później (22 czerwca 1882) po zdaniu egzaminów i obronie prac De Iustificatione [O usprawiedliwieniu] i Разбор мыслей Гоголя и общая их характеристика по его произведениям: «Выбранные места из переписки с друзьями» [Analiza myśli Gogola i ich ogólna charakterystyka w świetle utworów na podstawie „Wyboru korespondencji z przyjaciółmi”] oraz Авторская исповедь [Spowiedź autorska] uzyskał stopień magistra teologii primi ordinis . 12 czerwca 1881 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Po ukończeniu RzAD w latach 1882–1908 wykładał tamże archeologię biblijną (wrzesień 1882 – wrzesień 1884, wrzesień 1902 – 1904, 1907 – czerwiec 1908), liturgię, śpiew kościelny (wrzesień 1882 – czerwiec 1884, wrzesień 1902 – czerwiec 1908) i teologię moralną i pastoralną (październik 1882 – wrzesień 1889). Wykładał także teologię fundamentalną i apologetykę (październik 1882 – grudzień 1897, styczeń 1900 – wrzesień 1902). W 1888 r. Senat RzAD wnioskował o mianowanie go profesorem z uzasadnieniem, że „wykłada z ogromnym sukcesem i pożytkiem dla wychowanków” (RGIA, F. 821, op. 125, spr. 399, k. 74). W styczniu 1889 r. poruczono mu także wykłady z teologii dogmatycznej dla starszych roczników. Od lipca tegoż roku objął kierownictwo wakującej katedry teologii dogmatycznej, w której pracował prawie 20 lat. Uznaje się, że był jednym z najlepszych profesorów dogmatyki w dziejach RzAD na równi z arcybiskupem mohylewskim Ignacym Hołowińskim (1807–1855). Jeden z uczniów Cieplaka – ks. Piotr Kraujalis (1882–1933) – tak wspominał swego profesora: „poważny, równy i jednakowy. Wykładał teologię dogmatyczną, nie uciekając się do nowinek i nowszych metod. Tradebat doctrinam solidam nie odbiegając daleko od raz obranego podręcznika. Wykłady prowadził piękną łaciną i odznaczał się wymową” (LMAB, F. 242, poszyt 45, k. 11). W uznaniu jego pracy naukowej i pedagogicznej na podstawie rozprawy De momento, quo transubstantiatio in Augustissimo Missae Sacrificio peragitur [O momencie w którym dokonuje się przeistoczenie w Najświętszej Ofierze Mszy] senat RzAD przyznał mu 20 grudnia 1901 r. stopień doktora nauk teologicznych. Był autorem kilku artykułów naukowych, współpracował z Encyklopedią Kościelną ks. Michała Nowodworskiego (1831–1896), chociaż nie opublikował tam żadnego hasła. W 1901 r. wydał wspomnianą rozprawę De momento …, redagował też kalendarz katolicki. Zajmował się bardziej popularyzacją nauki teologicznej, szczególnie w głoszonych na terenie miasta kazaniac