Cios

Cios – seryjne spękania i szczeliny w skałach uporządkowane geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Przez to pojęcie można też rozumieć zdolność skały do pękania według określonego wzoru. Cios może powstawać wskutek wietrzenia, ruchów tektonicznych lub w skałach magmowych na skutek krzepnięcia magmy i kurczenia podczas stygnięcia. Rodzaje (ze względu na genezę): * cios denudacyjno-odprężeniowy – spękania powstałe na skutek częściowego lub całkowitego usunięcia nadkładu przez denudację. * cios diagenetyczny – spękania odprężeniowe złożone ze spękań diagenetycznych, czyli utworzonych w skałach osadowych wskutek zmniejszania się objętości osadu w czasie procesu diagenezy. * cios ekstensyjny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań ekstensyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń rozciągających. * cios kompresyjny – spękania złożone ze spękań kompresyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń ściskających. * cios magmowy _ spękania powstające zwykle w głęboko zalegających skałach o składzie granitoidowym, obejmuje trzy zespoły spękań - dwa w przybliżeniu pionowe, jeden w przybliżeniu poziomy - tworzące system w przybliżeniu prostopadłościenny, często nazywany ciosem granitowym. Spękania te często są zajęte przez żyły mineralne. * cios termiczny – spękania powstające w skale magmowej w końcowym etapie jej krzepnięcia lub tuż po zakrzepnięciu. Zachodzi w wyniku naprężeń rozciągających, powstających na skutek kurczenia się stygnącej masy skalnej. Najczęściej występuje w skałach wulkanicznych i subwulkanicznych. Rodzaje (ze względu na geometrię): * cios diagonalny – w przybliżeniu skośny do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze. * cios katetalny – prostopadły do ławic, niezależnie od ich ułożenia. * cios komplementarny – utworzony z dwu sprzężonych zespołów, powstałych jednocześnie. * cios ławicowy – równoległy do uławicenia. * cios ortogonalny – zespół spękań prostopadły w stosunku do innego zespołu. * cios ostrokątny (romboidalny) – złożony z dwu zespołów wzajemnie nieprostopadłych. * cios podłużny – w przybliżeniu równoległy do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze. * cios pokładowy – ułożony mniej więcej równolegle do powierzchni terenu. * cios poprzeczny – w przybliżeniu prostopadły do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze. * cios słupowy – cios termiczny polegający na podziale skały na przylegające do siebie słupy o wielobocznym przekroju.