Józef Ignacy Kraszewski

Autor: Edward Czapiewski Józef Ignacy Kraszewski / Крашевский Иосиф Игнатий (1812–1887), h. Jastrzębiec, pisarz, publicysta polityczny, historyk, krytyk literacki, historyk sztuki, rysownik, kolekcjoner sztychów, rycin, obrazów i bibliofil, pseudonimy i kryptonimy Bolesław Bolesławita, Kaniowa, dr Omega, JIK, B.B., J.Kr. i inne. Józef Ignacy Kraszewski / Крашевский Иосиф Игнатий (1812–1887) , h. Jastrzębiec, pisarz, publicysta polityczny, historyk, krytyk literacki, historyk sztuki, rysownik, kolekcjoner sztychów, rycin, obrazów i bibliofil, pseudonimy i kryptonimy Bolesław Bolesławita, Kaniowa, dr Omega, JIK, B.B., J.Kr. i inne. Ignacy Józef (taką kolejność imion otrzymał na chrzcie) Kraszewski urodził się 28 lipca 1812 r. jako najstarszy syn Jana (1789–1864), chorążego prużańskiego, właściciela wsi Dołhe w pow. prużańskim gub. grodzieńskiej (obecnie Białoruś), i Zofii z Malskich (1791–1859). Rodzina ojca wywodziła się z Mazowsza i nie należała do majętnych. Status majątkowy Jana Kraszewskiego poprawił się na skutek odziedziczenia Romanowa na Podlasiu po śmierci teściów. W wyniku ukazu carskiego (1839) Kraszewscy musieli podjąć walkę o potwierdzenie szlachectwa, co nastąpiło dopiero w 1850 r. Atmosfera wojny nie pozostała bez wpływu na ciążę matki, co w przyszłości odbiło się na zdrowiu syna. Kraszewski miał czworo rodzeństwa: Lucjana (1820–1892), artystę malarza i rysownika, Kajetana (1827–1896), literata, astronoma i muzyka, Joannę (zm. 1864), zamężną z Janem Moraczewskim, i Annę (zm. 1853), zamężną z Gabrielem Łuniewskim. Kraszewski wychowywał się w Romanowie (obecnie mieści się tam muzeum pisarza) i tam spędził, jak pisał, szczęśliwe dzieciństwo pod czułą i staranną opieką wychowawczą prababki Konstancji Nowomiejskiej (zm. 1840) i babki Anny Malskiej (zm. 1853). W szkole przysparzał rodzicom nieco kłopotów. W Białej (Podlaskiej) zdobywał pierwsze szlify i wykazywał się dużym oczytaniem, pochłaniając książki, głównie literaturę polską. Uczył się dość dobrze i „złapał” bakcyla historii. Nauka w Lublinie zakończyła się katastrofą dla czternastoletniego młodzieńca, któremu większe miasto zawróciło w głowie. Maturę z dobrymi wynikami uzyskał w słynnym gimnazjum w Świsłoczy (gub. grodzieńska) w 1829 r. Znał bardzo dobrze literaturę polską, miał rozległą wiedzę historyczną. Zapoznał się nawet z jęz. staro-cerkiewno-słowiańskim, miał solidne przygotowanie z łaciny, podstawy greki, dobrze też znał jęz. francuski, później biegle władał niemieckim, natomiast słabo opanował rosyjski i tak już zostało do końca życia. Kraszewski nic nie odziedziczył z majątku ziemskiego rodziców, co jednak nie zmniejszyło jego przywiązania do nich. W czerwcu 1838 r. ożenił się z Zofią Woroniczówną (1816–1890), bratanicą prymasa Jana Pawła Woronicza (1757–1829). Utrzymywał się z prac pisarskich, mimo nieudanych pierwszych prób ( Kościół Święto-Michalski w Wilnie, Ostatni rok panowania Zygmunta III – obie 1833), i z posagu żony, za które nabywał dobra ziemskie, usiłując przez kilkanaście lat godzić obie aktywności. Pieniądze pożyczane od ojca oddawał z procentami. Młoda para osiadła w majątku Omelno w pow. łuckim na Wołyniu. W 1840 r., opuściwszy dotychczasową siedzibę, nabył na własność Gródek nieopodal Łucka. Ostatni raz spróbował samodzielnego gospodarowania, nabywając po jego sprzedaży pobliski majątek Hubin w 1848 r. Po kilku latach oddał go w dzierżawę i w 1853 r. przeprowadził się do Żytomierza, rezygnując z zamiaru przeprowadzki do Petersburga, Kijowa albo Warszawy. Sytuacja materialna pisarza ustabilizowała się w warszawskim okresie życia (1859–1863), gdy objął redakcję popularnego dziennika. W okresie drezdeńskim niemałe dochody, poza utworami literackimi, dawały założone wydawnictwo i drukarnia. Położenie uległo znacznemu pogorszeniu po aresztowaniu pisarza pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Francji przez władze niemieckie w czerwcu 1883 r. i osadzeniu w więzieniu na Moabicie w Berlinie. Pierwszy kontakt z Petersburgiem początkujący litera