Marceli Nencki

Autor: Ryszard W. Gryglewski Nencki Wilhelm Marceli / Ненцкий Марцеллий Вильгельмович (1847–1901), światowej sławy chemik i lekarz fizjolog, współtwórca nowoczesnej chemii fizjologicznej (biochemii), wieloletni kierownik zakładu chemii petersburskiego Instytutu Medycyny Eksperymentalnej. Nencki Wilhelm Marceli / Ненцкий Марцеллий Вильгельмович (1847–1901) , światowej sławy chemik i lekarz fizjolog, współtwórca nowoczesnej chemii fizjologicznej (biochemii), wieloletni kierownik zakładu chemii petersburskiego Instytutu Medycyny Eksperymentalnej. Przyszedł na świat 15 stycznia 1847 r. w Boczkach w Królestwie Polskim (pow. łęczycki gub. kaliskiej). Ojciec Wilhelm (1795–1859), średniozamożny ziemianin, był właścicielem wzorowo prowadzonych majątków Sikucin i Kobyla Miejska (pow. sieradzki gub. kaliskiej) oraz nabytych w 1841 r. Boczek. Wraz z żoną Katarzyną z Serwaczyńskich (1809–1864), z którą doczekał się siedmiorga dzieci, tworzyli pomimo różnic wyznaniowych (ewangelik i katoliczka) zgodne małżeństwo, wychowując potomstwo w wierze katolickiej. Miał czterech braci i dwie siostry. Z braci najstarszy Adam (1844–1907) został prawnikiem, Leon Piotr (1848–1904) był chemikiem i lekarzem bakteriologiem oraz znanym propagatorem higieny społecznej (Nencki był na Uniwersytecie Berneńskim promotorem jego pracy dyplomowej), a dwaj pozostali zajęli się gospodarstwem. Z sióstr Eleonora (1835–1887) była zamężna z Romanem Falęckim. Młody Nencki pierwsze nauki pobierał wraz z rodzeństwem w domu. Dobrze wyedukowani rodzice kładli duży nacisk na wszechstronność wykształcenia dzieci. Kiedy Nencki osiągnął wiek dziewięciu lat, został wysłany do rządowego gimnazjum klasycznego w Piotrkowie Trybunalskim. Naukę ukończył w pamiętnym 1863 r. Wraz z bratem Adamem oraz kilkoma szkolnymi kolegami wstąpił do oddziału powstańczego, którym wiosną–latem 1863 r. dowodził Józef Oxiński (1840–1908). Upadek powstania i fala carskich represji zmusiły go jednak do emigracji. Udał się wówczas do Krakowa, gdzie wstąpił na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego (UJ). Petersburg domagał się jednak od Wiednia stanowczych kroków wobec uchodźców z Królestwa Polskiego, skutkiem czego wiosną 1864 r. władze policyjne zmusiły Nenckiego do opuszczenia podwawelskiego grodu. Zdecydował się wtedy na wyjazd do Drezna, gdzie otoczył go opieką przyjaciel rodziny, pisarz Józef Ignacy Kraszewski (1812–1887). Idąc za jego radą, zdecydował się na studia w Jenie, gdzie od kwietnia 1864 r. kontynuował rozpoczęte jeszcze w Krakowie studia filozoficzne, które uzupełnił nauką języków obcych. Jesienią 1865 r. znalazł się w Berlinie, tu na uniwersytecie (UB) pogłębiał swoją wiedzę zarówno z zakresu filozofii, jak również historii. Zapewne w tym okresie przeszedł na kalwinizm, podobnie jak jego młodszy brat Leon Piotr (1848–1904). Równocześnie przejawiał coraz większą ciekawość w kierunku nauk przyrodniczych, szczególnie chemii i fizjologii. Wreszcie w 1867 r. zdecydował się na zmianę kierunku studiów i zapisał się na Wydział Lekarski UB, pragnąc poświęcić się naukom eksperymentalnym. Widział w nich szczególne dopełnienie różnych teorii życia, które tak dobrze zdołał poznać podczas swoich studiów filozoficznych. Medycynę ukończył w 1870 r. W tym samym roku uzyskał tytuł doktorski na podstawie rozprawy Die Oxydation der aromatischen Verbindungen in Thierkörper [Utlenianie ciał aromatycznych w organizmie zwierzęcym]. Już jako student, pod wpływem rozmów z przyrodnikami, zainteresował się mechanizmem wytwarzania cukrów w organizmie oraz biochemią mocznika. Pierwsze samodzielne i wielce obiecujące publikacje ukazały się drukiem jeszcze przed doktoratem. Nie dziwi zatem, że niemal natychmiast po uzyskaniu stopnia naukowego podjął pracę w berlińskiej Akademii Przemysłowej pod kierunkiem słynnego Adolfa von Baeyera (1835–1917), który zgłosił kandydaturę Nenckiego do członkostwa w prestiżowym Niemieckim Towarzystwie Chemicznym. Pobyt u Baeyera w istotny sposób wpłynął na jego warsztat bada