Modernizm we Włoszech

Modernizm (wł. movimento moderno, razionalismo italiano) jako prąd w architekturze włoskiej rozwijał się w oddaleniu od głównych ośrodków, lecz kilka razy wpłynął na rozwój architektury światowej. Na początku XX w. (od 1909) rozwijał się w sztuce Włoch futuryzm, jednak nie miał dominującej pozycji w świecie artystycznym. Ruch futurystyczny łączył fascynację nowoczesnością z włoskim nacjonalizmem i zaangażowaniem w rozwój idei faszystowskiej. Zainicjowany przez Marinettiego, został przełożony na język architektury w projektach wieżowców, lotnisk i całych metropolii przez Antonia Sant’Elię. Jego twórczość, choć ograniczała się do kilkunastu utopijnych projektów, odbiła się w Europie tuż po I wojnie światowej (już po śmierci architekta) szerokim echem i wpłynęła silnie na idee modernistyczne. W połowie lat 20. rywalizowały ze sobą przeciwstawne obozy zwolenników futuryzmu z architektami klasycyzującymi, a zwłaszcza neobarokowymi (tzw. ). Powstała wtedy formacja racjonalistów, gruppo 7, wybrała trzecią drogę rozwoju, czyli krajową odmianę funkcjonalizmu. Włoski faszyzm zaakceptował początkowo nowoczesne formy budynków jako zgodne z duchem ruchu. Architektura i nowoczesna sztuka spełniały rolę propagandową, budynki stanowiły scenerię wieców faszystowskich i przemówień Mussoliniego. Konserwatyści doprowadzili jednak w początku lat 30. do tego, że duce wycofał poparcie dla racjonalizmu i odtąd w przypadku funkcji reprezentacyjnych wymagane były symetria i stabilność założenia. Modernistyczne budynki często przyjmowały pewien rodzaj kamuflażu w postaci uzupełnienia o uproszczony portyk, balkon czy maszty flagowe. Taka architektura włoskich budynków rządowych lat 30. XX w. wywarła m.in. silny wpływ na rozwój modernizmu w Polsce. Ostatecznym starciem przystosowanych do nowych warunków racjonalistów i neoklasycystów włoskich był konkurs na Palazzo di Littorio (centralę partii faszystowskiej) w 1934, w którym zwyciężył konserwatysta Del Debbio. Nadal powstawały jednak racjonalistyczne budynki mieszkalne i przemysłowe. Po II wojnie światowej modernizm włoski, pozbawiony czołowej postaci jaką był Giuseppe Terragni, a do tego uwikłany we współpracę z reżimem, długo nie odzyskał przedwojennego znaczenia. Wskazującym kierunek dalszego rozwoju twórcą stał się konstruktywista Pier Luigi Nervi, tworzący spektakularne konstrukcje betonowe. W latach pięćdziesiątych XX wieku we Włoszech badania nad racjonalizmem i metodologią naukową rozwinął w XX wieku w szczególności , który pozostawił ślad, który później podążyło przez wielu, wpływając na architektów skrobiowych swoich czasów.