Substrat językowy

Substrat językowy (łac. substratum, „podłoże”) – pierwotne podłoże językowe (lub etniczno-językowe) na określonym obszarze zamieszkanym później przez ludność używającą innego języka. Substrat zazwyczaj pozostawia pewne ślady w nowszym języku. Na przykład gwary północno-wschodniej Polski, podobnie jak polszczyzna północnokresowa, powstały na substracie białorusko-litewskim. Śladami substratu białoruskiego w tych gwarach jest m.in. akanie, ruchomy akcent, występowanie spółgłoski r [r] w miejsce ogólnopolskiego rz [ʒ] (np. reka, treba wobec ogólnopolskiego rzeka, trzeba). Substratem na terenie obecnej Francji były języki celtyckie Gallów, Belgów i Akwitańczyków (wspomnianych przez Cezara), zastąpione przez łacinę, a następnie przez wywodzące się z niej języki romańskie, zwłaszcza nowożytny francuski. Wpływem jakiegoś substratu można wyjaśnić obecność elementów niesystemowych, różnego rodzaju innowacji w nowym języku czy też pewne zjawiska fonologiczne, na przykład przesuwkę germańską.