Umowa suwalska

Umowa suwalska – polsko-litewska umowa wojskowa podpisana 7 października 1920 w Suwałkach, dotyczyła porozumienia w sprawie zawieszenia broni i ustalenia linii demarkacyjnej na Suwalszczyźnie. Umowa suwalska zatytułowana była: „Umowa między Rzecząpospolitą Polską i Rzecząpospolitą Litewską w sprawie ustanowienia tymczasowego aż do ostatecznego uregulowania stosunków między oboma państwami podpisana w Suwałkach, dnia 7 go października 1920”. Posiedzenie zostało zamknięte 8 października 1920 o godz. 2.00. Z tytułu umowy wynika, że umowa ta miała charakter tymczasowego kompromisu między stronami. Umowa rozstrzygnęła sprawę przynależności Suwalszczyzny. Wytyczona na jej podstawie granica polsko-litewska na odcinku suwalskim nie uległa do chwili obecnej zmianie. Mająca charakter tymczasowy umowa nie rozstrzygnęła jednak sprawy Wilna, gdyż ustalona linia demarkacyjna i rozejm dotyczyły tylko Suwalszczyzny, ale nie całego frontu polsko-litewskiego (specyficznie, nie dotyczyły Wileńszczyzny). Spisana była w językach polskim i litewskim, obu jednako miarodajnych, wchodziła w życie z chwilą podpisania. Składała się z pięciu artykułów. W pierwszym ustalono linię demarkacyjną. Biegła ona przez ziemię sejneńską i suwalską od granicy Prus Wschodnich do ujścia Czarnej Hańczy, a dalej do Niemna wzdłuż linii z 8 grudnia 1919 roku. Obie strony miały wycofać swe wojska do 6 km w głąb własnego terytorium. W ten sposób utworzono 12-kilometrowy pas neutralny, czyli strefę zdemilitaryzowaną. Dalsze artykuły dotyczyły formalnego zaprzestania działań wojennych (art. 2) i wymiany jeńców (art. 4). Obowiązywać miała do czasu ostatecznego uregulowania sporów terytorialnych pomiędzy Rządem Polskim a Litewskim (art. 5). Umowa została 19 stycznia 1922 zarejestrowana w Sekretariacie Ligi Narodów zgodnie z wymogami stawianymi przez art. 18 traktatu wersalskiego. Rozejm pomiędzy armią polską a litewską wszedł w życie 10 października, jednak dwa dni wcześniej 1 Dywizja Litewsko-Białoruska gen. Lucjana Żeligowskiego na rozkaz Józefa Piłsudskiego „zbuntowała się”, wypierając oddziały litewskie z Wilna. Walki pomiędzy armią litewską a jednostkami Żeligowskiego, działającego bez oficjalnego wsparcia Armii Polskiej trwały do zawieszenia broni narzuconego przez Ligę Narodów w końcu listopada. W okresie międzywojennym dyplomacja litewska stała na stanowisku – odrzucanym przez dyplomację polską – że Polska złamała umowę suwalską. Powołując się na brak układu pokojowego kolejne rządy Litwy utrzymywały, jakoby wciąż trwał stan wojny polsko-litewskiej. 10 grudnia 1927 Rada Ligi Narodów uznała wprawdzie istnienie pokoju między oboma państwami (z uzasadnieniem, iż zabrania wojny między jej członkami), jednak nawiązanie stosunków nastąpiło dopiero po ultimatum Polski wobec Litwy w 1938.