Faktura

Faktura – w muzyce to rodzaj użytych przez kompozytora środków właściwych danej technice instrumentalnej lub wokalnej. Faktura muzyczna to przede wszystkim relacja między poszczególnymi głosami utworu (wokalnymi, instrumentalnymi). Rodzaje faktur łączą się ściśle z liczbą głosów i znaczeniem jakie poszczególne partie odgrywają w utworze muzycznym lub jego fragmencie. Rodzaje faktur * uwzględniając sposób wykonania utworu: * faktura wokalna – utwory wykonywane a cappella: * solowa (np. sopran solo) * kameralna (np. tercet wokalny) * chóralna * faktura instrumentalna – utwory wykonywane na instrumentach muzycznych różnych od głosu ludzkiego * solowa (np. skrzypce solo) * kameralna (np. ) * orkiestrowa * faktura wokalno-instrumentalna * faktura kameralna – pojedyncza obsada poszczególnych instrumentów * faktura zespołowa – zwielokrotniona obsada poszczególnych instrumentów * uwzględniając jakość brzmienia i zróżnicowanie obsady: * faktura homogeniczna – jednorodna obsada, mało zróżnicowane brzmienie (np. , chór męski, trio stroikowe, kwartet smyczkowy) * faktura poligeniczna – niejednorodna obsada, zróżnicowane brzmienie (np. kwintet dęty, chór mieszany) * uwzględniając współbrzmienia i sposób prowadzenia głosów: * faktura homofoniczna – faktura wielogłosowa polegająca na umieszczeniu głównej melodii w jednym głosie (przeważnie najwyższym), zaś pozostałe głosy tworzą akompaniament do tej melodii. Ten typ faktury rozwija się od końca XVII wieku wypierając fakturę polifoniczną. * faktura monofoniczna – jednogłosowość. Nie posiada akompaniamentu. * w ramach faktury homofonicznej można mówić o fakturze monodycznej – jest to faktura jednogłosowa pozbawiona jakichkolwiek elementów harmonicznych, może być wykonana wokalnie lub instrumentalnie (np. Bogurodzica) * faktura polifoniczna – faktura wielogłosowa polegająca na równoczesnym prowadzeniu co najmniej dwóch samodzielnych pod względem rytmicznym i melodycznym głosów wokalnych lub instrumentalnych. Ze względu na stosunek linii melodycznych względem siebie, rozróżniamy następujące rodzaje polifonii: * polifonia kontrastowa – polega na niezależnym prowadzeniu głosów; brak jest pokrewieństwa melodii i rytmu pomiędzy poszczególnymi głosami * polifonia imitacyjna – melodia i przebieg rytmiczny poszczególnych głosów są podobne, rodzaje: * polifonia imitacyjna ścisła – poszczególne głosy naśladują się wzajemnie z pewnym opóźnieniem (np. kanon, fuga) * polifonia imitacyjna swobodna – głosy mogą, ale nie muszą do siebie nawiązywać przez korespondencję motywiczną, rytmy uzupełniające lub powtarzanie schematów rytmicznych (np. inwencja) * uwzględniając kryterium historyczne: * polifonia modalna – oparta na skalach kościelnych, powszechna w utworach do XVI wieku * polifonia oparta na harmonii funkcyjnej – powstała w ramach klasycznych zasad harmonii – od XVII wieku do początku XX wieku * polifonia sonorystyczna – wykorzystuje brzmieniowe właściwości współbrzmień – od XX wieku * inne rodzaje faktur: * faktura topofoniczna – wykorzystanie oddziaływania przestrzennego dźwięku na słuchacza. Przykładem jest Tuba mirum z Requiem Giuseppe Verdiego. Ta część polega na dialogu sekcji dętej orkiestry z trąbkami umieszczanymi przeważnie za słuchaczami.