altówka

Altówka (wł. viola, skrót: vla.) – muzyczny instrument strunowy z grupy chordofonów smyczkowych. Altówka jest nieco większa od skrzypiec, ma niższy, głębszy i łagodniejszy ton. Pomimo większych rozmiarów altówkę trzyma się podczas gry tak samo jak skrzypce, opierając ją na ramieniu (po stronie o słabszej lateralizacji). Składa się z podłużnego pudła rezonansowego z dwoma otworami w kształcie stylizowanej litery f, gryfu z bezprogową podstrunnicą, zakończonego główką w charakterystycznym kształcie ślimaka. Struny, podparte na mostku (podstawku), napinane są za pomocą stożkowatych naciągów (kołków). Struny altówki, niegdyś wykonywane z preparowanych jelit zwierzęcych, dziś niemal wyłącznie wykonywane są ze stali lub tworzyw sztucznych z cienką metalową owijką. Standardowe długości pudeł rezonansowych altówek wynoszą 16" (40,6 cm), 15 1/2" (39,4 cm), (41 cm), (42 cm), (43 cm) – największe mają zastosowanie głównie jako koncertowe. Instrument ma cztery struny strojone w kwintach do następujących dźwięków (począwszy od najniżej strojonej) – c, g, d1, a1 i obejmuje zakres dźwięków od c do a³. Tonacja zazwyczaj w kluczu altowym należącym do grupy kluczy C, wyższe partie często zapisuje się w kluczu wiolinowym z grupy kluczy G. Technika gry na altówce jest podobna do skrzypcowej, altowiolista gra z nieco większym oparciem. Dłuższa menzura powoduje nieco szerszy rozstaw palców na podstrunnicy niż w przypadku skrzypiec. Smyczek jest nieco dłuższy i nieco cięższy niż w skrzypcach. Altówka powstała wraz ze skrzypcami w okresie baroku i była używana jako instrument akompaniujący skrzypcom, grający zwykle w rejestrach środkowych, pogłębiając przestrzeń muzyczną. Dopiero współcześnie, wraz z rozwojem sztuki instrumentacji zaczęto traktować altówkę jako samodzielny instrument nadając mu ważniejszą rolę w orkiestrze symfonicznej. Zaczęto też komponować utwory solowe na altówkę. Najbardziej znani kompozytorzy, którzy pisali na ten instrument: * Georg Philipp Telemann * Johann Sebastian Bach * Georg Friedrich Händel * Karl Ditters von Dittersdorf * Carl Stamitz * * Johann Baptist Vanhal * Wolfgang Amadeus Mozart * * Niccolò Paganini * Carl Maria von Weber * Michaił Glinka * Johannes Brahms * Robert Schumann * Hector Berlioz * Max Reger * Max Bruch * Béla Bartók * Ralph Vaughan Williams * * Arthur Honegger * Arnold Bax * George Enescu * Ernest Bloch * Dmitrij Szostakowicz * William Walton * Paul Hindemith * Benjamin Britten * Grażyna Bacewicz * Herbert Howells * Tadeusz Baird * Alfred Schnittke * Krzysztof Penderecki * Sofija Gubajdulina * Philip Glass Znane kompozycje na altówkę: Koncerty * Koncert G-dur – Georg Philipp Telemann * Koncert C-dur – * Koncert D-dur – * Koncert D-dur – Carl Stamitz * Koncert C-dur – Johann Baptist Vanhal * Koncert D-dur – Ignaz Pleyel * Koncert F-dur – * Koncert c-moll – * Koncert g-moll – * Koncert a-moll – William Walton * Koncert „Der Schwanendreher” – Paul Hindemith * Koncert na altówkę – Béla Bartók * Koncert na altówkę – Grażyna Bacewicz * Koncert na altówkę – Krzysztof Penderecki * Koncert na altówkę – Alfred Schnittke * Koncert na altówkę – Sofija Gubajdulina * Koncert-Elegia – Sonaty * Sonata Es-dur – Johann Nepomuk Hummel * Sonata d-moll – Michaił Glinka * Sonata c-moll – Luigi Boccherini * Sonata Per La Grand’ Viola – Niccolò Paganini * Sonaty op 120: f-moll nr 1, Es-dur nr 2 – Johannes Brahms * Sonata C-dur – Dmitrij Szostakowicz * Sonata na altówkę – Arthur Honegger * 3 Sonaty na altówkę i fortepian, 4 Sonaty na altówkę solo – Paul Hindemith * Sonata na altówkę – Nikołaj Rosławiec * Sonata Fantastyczna na altówkę i harfę – Arnold Bax Etiudy, kaprysy * 12 Etiud – * 41 Kaprysów op. 22 – Bartolomeo Campagnoli * 10 Künstler-Etüden op.44 – * 24 Kaprysy op. 77 – Inne formy, m.in.: * Harold w Italii op. 16 na altówkę i orkiestrę – Hector Berlioz * Märchenbilder op. 113 – Robert Schumann * Andante e Rondo Ungarese – Carl Maria von Weber * Romance Oubliée – Ferenc Liszt * Elegia op. 30 – Henri Vieuxtemps * Muzyka żałobna – Paul Hindemith * Romans na altówkę op. 85 – Max Bruch * Lachrymae: Reflections on a Song of John Dowland na altówkę i orkiestrę smyczkową op. 48a – Benjamin Britten * Suita na altówkę i orkiestrę – Ralph Vaughan Williams * „Styx” na altówkę, chór i orkiestrę – Gia Kanczeli * „Styx” na altówkę, chór i orkiestrę – Gia Kanczeli * opera „” – Philip Glass Znani altowioliści: William Primrose, , Rudolf Barszaj, Jurij Baszmiet, Kim Kashkashian, , Stefan Kamasa, , , , Jerzy Kosmala, Janusz Pisarski, Ryszard Groblewski, Bjarne Brustad, John Cale, Marek Marczyk, , , Lech Bałaban, Hartmut Rohde, Marcin Murawski, , , Katarzyna Budnik-Gałązka, Volker David Kirchner, Zbigniew Fil