Feza Gürsey

Her toplumun gelecek kuşakları için insanı, doğayı ve evreni anlamasında sağlam yol göstericilere gereksinimi vardır. Günümüzün gelişmiş kabul edilen toplumları için bu yol gösterici veya mürşid genellikle bilimdir. Bu bağlamda çağdaş dünyanın ilerleme ve gelişme tasarımını paylaşmak ve onlarla insan, dünya ve evren üzerine ortak söylemler geliştirmek ve bir bütün olarak varlık üzerine sağlam ve güvenilir bilgi yığınları oluşturmak istiyorsak, yapacağımız şey mürşidimizin bilim olmasıdır. Bu gerçeklikten hareket eden Atatürk, “Hayatta en hakiki mürşid ilimdir, fendir.” özlü sözüyle, yeni dünyanın değerleriyle genç cumhuriyetin çocuklarının bu bağlamda kucaklaşacaklarını dile getirmiştir. Bu inanç ve öngörüsünün sözde değil, uygulamada da hayata geçirilmesi için Türk toplumunda pozitif düşünce talepleri yaratmayı başarmış olan XX. Yüzyılın büyük dehası, geleceğin Türkiye’sini emanet edeceği gençlerin çağdaş dünyanın yükselen değeri olan bilimin somut başarılarıyla yetişmeleri için sonsuz bir gayret ve çaba göstermiştir. Bu çaba sonucunda bilime evrensel çapta katkı yapacak düzeyde yüzlerce genç yetişmiştir. Yaşamı ve yapıtları irdelendiğinde bu parlak gençlerden birisinin de Feza Gürsey olduğu anlaşılmaktadır. XX. yüzyıl fiziğinin evrensel kişiliklerinden birisi olan Feza Gürsey, daha sonra ulaşacağı büyük başarılardan en ufak bir belirti taşımaksızın, askeri doktor Reşit Gürsey ve kimyager Remziye Hisar’ın sıradan bir çocukları olarak 7 Nisan 1921 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. Bilime ve başarıya doymayan bir kişilik kazanmasını anne ve babasından aldığı anlaşılan Gürsey’in annesi de 1920’lerde, Sorbonne’da Devlet Kimya doktorasını tamamlamış, kendisi gibi seçkin bir bilim insanıydı. 1920’li yıllar Türkiye’nin kölelik ile özgürlük arasında bir seçim yapmaya zorlandığı yıllardı. Belirsizlik her yerde kol geziyordu ve sağlıklı karar vermek her zamankinden daha zordu. Atatürk ve arkadaşları özgürlüğü seçmişlerdi ve bedelini ödemeye hazırdılar. Türk halkı da bu tarihi kararı onaylamıştı. Kurtuluş Savaşı yapılacaktı. Remziye Hisar Kurtuluş Savaşı’na geleceğin gençlerini yetiştirmek üzere Adana’da öğretmenlik, Reşit Gürsey ise Ankara’da doktorluk yaparak katıldılar. Bunlardan habersiz Feza Gürsey, anneannesi ve teyzesi tarafından bir süreliğine büyütüldü. Savaşın bitiminde anne ve babasının Paris’e gitmeleri nedeniyle Paris’e götürülen Feza Gürsey, ilkokul eğitimi için Jeanne d’Arc okuluna kaydedildi. Buradaki eğitimi annesinin Türkiye’ye çağrılması sonucu kısa sürdü ve bu kez İstanbul’da Galatasaray Lisesi’nin ilkokul 3. sınıfına yatılı olarak kaydedildi. Galatasaray’da başlayan eğitim 1940 yılında tamamlandı. Aynı yıl İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik-Fizik Bölümü’ne kaydolan Gürsey, 1944 yılında mezun oldu. Milli Eğitim Bakanlığımın yaptığı sınavı kazanarak İngiltere’ye giden Gürsey, burada Imperial College’de doktora yapmaya başladı. Kuaternlyonların Alan Denklemlerine Uygulanmaları konusunda hazırladığı tezini 1950’de tamamladı. Aynı yıl Cambridge Üniversitesinde doktora sonrası çalışmalarda da bulunan Gürsey, 1951 yılında İstanbul Üniversitesinde fizik asistanı olarak göreve başladı. 1952’de meslektaşı Süha Pamir ile evlendi. 1953 yılında doçent olan Gürsey, bundan sonraki yıllarında İstanbul Üniversitesi’nde Modern Çağ’ın seçkin kuramsal fizik-anabilim dallarından birisini oluşturmak için yoğun bir çaba gösterdi. Bu uğraşısı sürerken yetkinliğini artırmak için 1957-61 yılları arasında zaman zaman Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’nda, Princeton ve Columbia üniversitelerinde araştırmalar yaptı. Bu dönemde çağdaş fiziğin devleriyle tanışmak fırsatını bulan Gürsey, 1961 yılında Türkiye’ye döndü ve Orta Doğu Teknik Üniversitesinde göreve başladı ve Kuramsal Fizik Bölümü’nü kurdu. Bu dönemde Kuantum Elektrodinamiği konularında çalışmalara başlayan Gürsey, 1974 yılına kadar ODTÜ’de ve Yale’de dönüşümlü olarak öğretim üyeliği görevini sürdürdü. 1974’de Yale’de kürsü başkanı olan Gürsey, 1990’a kadar çalışmalarını bura