kazańska szkoła językoznawcza

Kazańska szkoła językoznawcza – polska językoznawcza szkoła naukowa, działająca na rosyjskim Cesarskim Uniwersytecie Kazańskim w drugiej połowie XIX wieku. Założycielem szkoły był Jan Baudouin de Courtenay, a jego najbliższy współpracownik i uczeń to Mikołaj Kruszewski. Baudouin de Courtenay związał się z Państwowym Uniwersytetem w Kazaniu w 1875 roku jako profesor filologii i działał tam do roku 1883, to znaczy do przejścia na nowo powstałą profesurę słowiańskiej gramatyki porównawczej na uniwersytecie w (teraz estońskim) Dorpacie. Po nim na profesurę w Kazaniu mianowany został Kruszewski, choć musiał jeszcze w tym samym roku zrezygnować, zapadłszy na śmiertelną chorobę neurologiczną. Blisko współpracując również ze , skupili wokół siebie i wychowali pokolenie językoznawców o znacznych osiągnięciach. Coraz lepiej rozumiane obecnie oddziaływanie tej szkoły widziane jest w co najmniej trzech kierunkach: w ośrodku moskiewskim, petersburskim/leningradzkim, oraz praskim. Mimo iż sam Baudouin de Courtenay miał zawsze mówić o Kazańskiej szkole językoznawczej wyłącznie w cudzysłowie, i mimo że jego opinie o swoim genialnym uczniu i współpracowniku Mikołaju Kruszewskim zmieniały się znacznie przy różnych okazjach, uważa się obecnie, że kazański dorobek językoznawstwa jest wciąż niedoceniony, a znaczna część chwały przypisywanej pracom de Saussure’a winna być oddana właśnie Kruszewskiemu i jego mistrzowi. Ze względnego zapomnienia wydobyły osiągnięcia szkoły kazańskiej nowe tłumaczenia i wydania prac Kruszewskiego i Baudouina de Courtenay w latach 60. XX wieku oraz rosnąca liczba opracowań krytycznych doceniających wyniki i wpływy szkoły kazańskiej.