steenvliegen

Steenvliegen of oevervliegen (Plecoptera) zijn een orde van vliegende insecten. Steenvliegen zijn een karakteristieke groep die te herkennen zijn aan bepaalde lichaamskenmerken zoals de langwerpige lichaamsvorm en de vleugels die in rust plat op de bovenzijde worden gehouden. De larven of nimfen leven in stromend water, terwijl de volwassen dieren zich ophouden op het land. De volwassen dieren leven meestal slechts enkele weken en komen vaak gesynchroniseerd binnen een kort tijdsbestek tevoorschijn waardoor ze in grote aantallen kunnen worden aangetroffen. Steenvliegen komen al voor sinds het Vroege Perm en worden beschouwd als een primitieve groep van insecten. De nimfen zijn bijna jaarrond aanwezig en daardoor makkelijker te vinden dan de volwassen insecten. Hierdoor worden met name de nimfen van de steenvliegen verzameld en bestudeerd. In tegenstelling tot veel andere insecten hebben steenvliegen een voorkeur voor koelere tot uitgesproken koude streken. Steenvliegen zijn in vergelijking met andere insecten een relatief kleine orde die ongeveer 3920 soorten telt. Er zijn enkele honderden soorten soorten beschreven die al lange tijd zijn uitgestorven en alleen bekend zijn als fossiel. Van de ongeveer tien soorten die in Nederland nog voorkomen is het grootste deel zeldzaam tot zeer zeldzaam. Zeventien soorten zijn uitgestorven in Nederland. Steenvliegen worden daarmee beschouwd als een van de sterkst bedreigde diergroepen in Nederland. De nimf lijkt wat op die van een waterjuffer of eendagsvlieg, waar larven van deze groepen in de regel drie lange achterlijfsuitsteeksels (cerci) hebben, hebben steenvliegen er altijd twee. De cerci zijn altijd draadvormig, nooit afgeplat of veervormig. De meeste steenvliegen kennen een eenjarig nimfstadium, grotere soorten kunnen een ontwikkelingsduur tot drie of in koudere streken soms wel vijf jaar ondergaan. De nimfen van steenvliegen zijn in de regel zeer gevoelig voor watervervuiling waardoor ze bekend staan als indicatorsoort voor de waterkwaliteit. De nimfen leven vaak van een laag micro-organismen (biofilm) zoals plankton of algen op bladeren of dood hout, roofsteenvliegen leven van kleine ongewervelde dieren. Volwassen steenvliegen hebben meestal geen functionele monddelen maar er zijn soorten die wel voedsel opnemen. Dergelijke soorten leven altijd van plantaardige kost. De verschillende soorten komen voor op alle continenten behalve op Antarctica. De meeste soorten zijn te vinden in Azië. In Europa komen ongeveer 500 soorten voor. Steenvliegen zijn vaak te vinden rond de wateren waar ze zijn geboren maar zijn vaak lastig waar te nemen omdat ze weinig vliegen en zich in de omringende planten en bomen verschuilen. Hier houden ze zich vaak op aan de onderzijde van bladeren en kunnen het gemakkelijkst worden gevonden als men er specifiek naar zoekt, bijvoorbeeld door met een vlindernet door de vegetatie te scheppen.