zasada proporcjonalności

Zasada, w myśl której wyrażane w wyborach przez społeczność preferencje, mają być proporcjonalnie odzwierciedlone w organie, do którego wyłaniana jest reprezentacja. Reprezentacja ta może być wybierana w społecznych strukturach rozproszonej władzy równoległej, w sposób zindywidualizowany (w procedurze Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej oraz w jednomandatowej metodzie proporcjonalnego głosu alternatywnego) lub w strukturach wysoce hierarchicznych (w wysokim stopniu zależnych od liderów partyjnych) w sposób kolektywny (w wielomandatowym systemie zamkniętych list partyjnych). Na przykład w polskim Sejmie, rozdział mandatów przypadających partiom politycznym ma możliwie proporcjonalnie reprezentować wszystkie preferencje obywatelskie, które wyrażone zostały w postaci oddanych ważnych głosów wyborczych. Zasada ta została nieco ograniczona wprowadzonym w 1993 r. progiem wyborczym. Zasada proporcjonalności odnosi się do proporcjonalnego odzwierciedlenia preferencji wszystkich wyborców na drodze wyłaniania reprezentacji, a zatem na poziomie reprezentacji w organie, do którego odbywają się wybory, lub na poziomie proporcjonalnego odzwierciedlania preferencji w procesie wyłaniania reprezentanta (podczas procedury wyborczej na poziomie okręgów). Realizowana jest więc poprzez system list partyjnych, ordynację pojedynczego głosu przechodniego (tzw. Brytyjską Reprezentację Proporcjonalną) lub system proporcjonalnego głosu alternatywnego. Porównując system większościowy 'dwóch/trzech/czterech pierwszych na mecie' z systemem Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej łatwo zauważyć, że jedyną różnicą między metodami wyborczymi, która decyduje o tym, czy procedurę wyborczą należy uznać za proporcjonalną lub większościową, jest występowanie lub też brak głosowania za pomocą skali rangowej z metodą redukcji najmniej istotnych obserwacji (najmniej pożądanych kandydatów). A zatem występowanie lub brak zastosowania "głosu przechodniego", który może występować zarówno w odmianie wielomandatowej (np. BRP) jak i w jednomandatowym wariancie (np. proporcjonalnym głosie alternatywnym), pozwala rozpoznać, czy w typologii ordynacji wyborczych daną ordynację należy umieścić w kategorii ordynacji większościowych czy też proporcjonalnych. Wyjątkiem, o którym należy pamiętać, jest głosowanie na zamknięte listy partyjne z formułą D'Hondta lub Sainte-Laguë'a, gdzie proporcjonalność wyniku wyborów wobec preferencji wyborców uzyskiwana jest poprzez przydział mandatów parlamentarnych w proporcji do głosów oddanych na daną partię, a nie poprzez bezpośrednio proporcjonalny do preferencji przydział głosów. System zamkniętych list partyjnych jest kolektywną wielomandatową ordynacją proporcjonalną. Indywidualistyczne ordynacje proporcjonalne i większościowe (takie jak Brytyjska Reprezentacja Proporcjonalna, jednomandatowe 'pierwszy na mecie' lub alternatywnego głosu proporcjonalnego, bądź wielomandatowe 'dwóch/trzech/czterech na podium') wydają się lepiej odzwierciedlać ducha demokracji, w której istotną rolę odgrywają prawa jednostki.