Togutil

Togutil lub Tugutil, także Tobelo Dalam – społeczność etniczna zamieszkująca wyspę Halmahera, w prowincji Moluki Północne na wschodzie Indonezji. Żyją w lasach Totoduku, Tukur-Tukur, Lolobata, Kobekulo i Buli, na terenie (ang.). Dzielą się na rozproszone grupy terytorialne, składające się z 3–10 rodzin. Według publikacji Narody i rieligii mira ich łączna populacja wynosi ok. 1000 osób. Należą do ludów północnohalmaherskich (niebędących ludami austronezyjskimi). W piśmiennictwie są rozpatrywani łącznie z ludem Tobelo, z którym dzielą wspólny język. W publikacji Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia wyróżniono następujące podgrupy: Togutil Biri-biri, Togutil Lina, Toguis, Togutil Modole, Togutil Dodaga. Posługują się własnymi dialektami języka tobelo, niekiedy rozpatrywanymi jako odrębny język. Zachowują animistyczne wierzenia plemienne, choć niektórzy przyjęli chrześcijaństwo. Nazwy „Togutil” i „Tugutil” uznają za obraźliwe, a sami określają się jako o fongana ma nyawa lub o hongana ma nyawa („ludzie lasu”). Być może nazwa „Togutil” wywodzi się od nazwy regionu (To-gutuli), który według legendy miał być położony pomiędzy miastem Tobelo a Kao. Prowadzą nomadyczny tryb życia. Ich głównym zajęciem jest polowanie na dużą zwierzynę (jelenie, dziki); stosują łuk i włócznię. Od lat 20. XX wieku stopniowo przenoszą się na obszary zasiedlone oraz zajmują się ręcznym rolnictwem tropikalnym i produkcją sago. Według miejscowej legendy są to mieszkańcy wybrzeża, którzy przenieśli się do dżungli, aby uniknąć płacenia podatków. Inna wersja historii głosi, że są potomkami Portugalczyków, którzy postanowili zamieszkać na obszarach leśnych, gdy archipelag Moluków znalazł się pod kontrolą holenderską. W 1915 roku, w okresie Holenderskich Indii Wschodnich, starano się ich osiedlić we wsiach Kusuri i Tobelamo. Ponieważ jednak mieli odmówić płacenia podatków, wrócili do dżungli, a starania władz zakończyły się porażką. Przez dłuższy czas opierali się wpływom zewnętrznym. Nie byli świadomi istnienia państwowości indonezyjskiej i tylko niektórzy mieli jakąkolwiek znajomość języka indonezyjskiego. W 1982 roku przybyli misjonarze chrześcijańscy, którzy zaczęli prowadzić działalność ewangelizacyjną. Prawie cała ówczesna ludność rzek Waisango, Lili i Afu przeszła na chrześcijaństwo, a dawne wierzenia (kulty duchów i przodków) zostały odrzucone jako powstałe wskutek działania szatana. Pomimo porzucenia rodzimych praktyk zachowują poczucie odrębności od wiejskiej ludności Tobelo (która dużo wcześniej znalazła się pod wpływem zachodnim, a także muzułmańskim, i nie była grupą nomadyczną). C. R. Duncan (1997) oraz G. Holton i M. Klamer (2018) informują, że etnonim „Tugutil” (Togutil) odnosi się do różnych grup ludności, które nie muszą być blisko spokrewnione językowo z Tobelo (niektóre posługują się wręcz językami austronezyjskimi, takimi jak weda). Nie jest to zatem ścisła nazwa żadnej grupy etnicznej czy językowej. C. R. Duncan twierdzi, że chodzi o ogólny termin określający izolowane plemiona Halmahery (indonez. masyarakat terasing). O ile posiłkują się nim m.in. publikacje państwowe i antropologiczne, często omawiając właśnie grupy używające języka tobelo, to przez samą ludność jest odbierany bardzo negatywnie i może być niejednoznaczny. Autor artykułu jako określenie grup pokrewnych Tobelo, z braku adekwatnej terminologii, wprowadza anglojęzyczną nazwę Forest Tobelo. W języku indonezyjskim używa się też terminu Tobelo Dalam. Odrębną etnicznie grupę tworzy np. społeczność Modole, która nie stosuje wobec siebie nazw „Tobelo” ani „Togutil” (i komunikuje się we własnym języku modole). W publikacji Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia wymieniono Togutil Modole jako jedną z podgrup Togutil.