strzępka

Strzępki (łac. hyphae) – nitkowate elementy, z których zbudowana jest grzybnia (plecha), czyli ciało grzybów. Strzępki mają postać nitkowatych, prostych lub pogiętych rurek wypełnionych cytoplazmą, w której znajdują się struktury komórkowe. Mogą składać się z komórek jednojądrowych lub wielojądrowych zwanych komórczakami. Budowa strzępekU ogromnej większości grzybów ściana komórkowa zawiera chitynę, u nielicznych tylko grzybów niższych celulozę. W strzępkach grzybów brak plastydów, nie zawierają one skrobi, występuje natomiast glikogen, a często kropelki tłuszczu. Liczne są wakuole. Strzępki mogą zawierać barwniki. Pod tym względem dzieli się strzępki na: * strzępki hialinowe – bezbarwne i przeźroczyste, * strzępki niehialinowe – zabarwione od zawartych w nich barwników Strzępki rosną na wierzchołku. Rosnąca część strzępki ma długość około 30 μm i nazywana bywa czasami strefą wydłużania. Długość całej strzępki natomiast jest nieokreślona, cechuje ją bowiem nieograniczony wzrost. Grubość strzępek wynosi od 1 do 30 μm, najczęściej 5-10 μm. Rodzaje strzępekPod względem budowy wyróżnia się następujące rodzaje strzępek: * bezprzegrodowe, tzw. coenocytyczne. Są delikatne, bezbarwne i zazwyczaj występują u organizmów grzybopodobnych i grzybów środowisk wilgotnych, np. u lęgniowców i sprzężniaków. Czasami zdarzają się w strzępkach tych grzybów przegrody, jednak rozmieszczone są one nieregularnie, tylko w niektórych miejscach. Jeśli są, to powstały w wyniku uszkodzenia grzybni, lub oddzielają stare części grzybni od młodych. * podzielone przegrodami, bez sprzążek. Występują u workowców i niektórych grzybów podstawkowych, np. z rzędu Uredinales. * podzielone przegrodami, ze sprzążkami lub hakami. Tego typu strzępki występują u wielu grzybów podstawkowych. O strzępkach podzielonych przegrodami mówi się, że są septowane, strzępki bez przegród to strzępki nieseptowane. Grubość strzępek Pod względem grubości wyróżnia się: * strzępki cienkościenne * strzępki grubościenne * strzępki pełne – w których ściany są tak grube, że zajmują całą grubość strzępkiTypy strzępekWyróżnia się następujące typy strzępek: * strzępki generatywne (hyphae generativae) – strzępki żywe, początkowo o cienkich ścianach, z czasem grubościenne. Są mniej lub więcej rozgałęzione, ze sprzążkami lub bez. Z tego rodzaju strzępek powstają wszystkie struktury budujące owocnik, a więc obłocznia (hymenium) oraz strzępki łącznikowe i szkieletowe, * strzępki łącznikowe (hyphae conjunctivae) – strzępki o grubych ścianach, występujące obok strzępek generatywnych, * strzępki szkieletowe, zwane też prymodialnymi (hyphae skeletal, hyphae promordiales) – strzępki pełne lub grubościenne, tzn. takie, u których ściana komórkowa zajmuje całą lub znaczną część poprzecznego przekroju. Nie posiadają poprzecznych przegród (czyli nie są septowane) ani sprzążek i nie rozgałęziają się. Są proste lub faliste, wyglądem przypominają włókna.Systemy strzępkoweW zależności od tego, które rodzaje strzępek budują owocnik grzyba, wyróżnia się 3 rodzaje systemów strzępkowych: * monomityczny system strzępkowy (monomitic hyphal system) – gdy owocnik zbudowany jest wyłącznie ze strzępek generatywnych, * dymityczny system strzępkowy (dimitic hyphal system) – gdy owocnik zbudowany jest z dwóch rodzajów strzępek: generatywnych i szkieletowych, lub generatywnych i łącznikowych, * trymityczny system strzępkowy (trimitic hyphal system) – gdy owocnik zbudowany jest z wszystkich trzech rodzajów strzępek: generatywnych, łącznikowych i szkieletowych.Tkanki strzępkoweStrzępki często przeplatają się z sobą lub łączą, tworząc tzw. tkankę strzępkową. Wyróżnia się dwa jej zasadnicze rodzaje: * plektenchyma złożona z luźno rozmieszczonych strzępek. Występuje np. w owocnikach grzybów z rzędów Agaricales, i . * pseudoparenchyma złożona ze zbitych strzępek. Zbudowane z niej są: * skleroty (sklerocja) – twarde twory o różnym kształcie i wielkości, zwykle czarne na powierzchni, które mają za zadanie zachować formy życiowe grzyba w niesprzyjających warunkach (np. susza, mróz). * pseudoskleroty (pseudosklerocja) – zwarte skupienia strzępek obejmujące podłoże, np. glebę, kamienie, resztki owoców * sznury grzybniowe – wiązki równolegle ułożonych strzępek * ryzomorfy – zbite skupiska równolegle ułożonych i silnie połączonych strzępek służące do dostarczania powietrza, wody i substancji pokarmowych. * podkładki (stroma) – zwarte skupienie strzępek, na lub w którym tworzą się zarodniki lub owocniki. Czasami strzępki stromy obejmują zarówno tkankę gospodarza, jak i podłoże.Funkcjonalne typy strzępekPod względem pełnionych funkcji wyróżnia się kilka rodzajów strzępek: * przedgrzybnia (promycelium) – strzępka powstająca u niektórych gatunków podczas kiełkowania teliospor * ssawki (haustorium) – wyspecjalizowane strzępki grzybów pasożytniczych * strzępki infekcyjne – dokonująca infekcji strzępka grzybów pasożytniczych * strzępki powietrzne – rozwijające się tylko na powierzchni podłoża, służące do oddychania i rozmnażania * strzępki przetrwalnikowe – o pogrubionych ścianach, pełniące funkcję przetrwalników * strzępki rostkowe lub kiełkowe – powstające podczas kiełkowania zarodników * strzępki substratowe – wnikające do podłoża i pobierające z niego wodę i substancje pokarmoweWzrost strzępek Strzępki wykazują zdolność kierunkowego wzrostu. Zawsze rosną w kierunku wyznaczonym przez położenia ciałka spitzenkörper znajdującego się na ich końcu. Szybkość wzrostu strzępek może dochodzić nawet do kilku centymetrów na dobę, ale czasami wynosi tylko kilka mm na rok.