Stanisław Moniuszko

Autor: Magdalena Dziadek Moniuszko Stanisław / Монюшко Станислав (1819–1872), h. Krzywda, kompozytor, dyrygent, pedagog, organista, ojciec-założyciel polskiej opery narodowej, w Petersburgu przebywał gościnnie w latach 1842, 1849, 1856 i 1870. Moniuszko Stanisław / Монюшко Станислав (1819–1872) , h. Krzywda, kompozytor, dyrygent, pedagog, organista, ojciec-założyciel polskiej opery narodowej, w Petersburgu przebywał gościnnie w latach 1842, 1849, 1856 i 1870. Urodził się 23 kwietnia/5 maja 1819 r. w majątku Ubiel koło Śmiłowicz w gub. mińskiej (obecnie Białoruś) jako syn Czesława (1790–1870), kapitana armii napoleońskiej, uczestnika kampanii rosyjskiej 1812 r., i Elżbiety Madżarskiej (zm. 1850). Ojciec wywodził się ze szlachty podlaskiej, rodzina matki – z przybyłych z Węgier Ormian, trudniących się produkcją pasów słuckich (kontuszowych). W pierwszych latach życia przyszły kompozytor uczył się w domu, pod opieką ojca oraz wykształconych stryjów: Dominika (1788–1848), Józefa (1789–1840), Aleksandra (1801–1836) i Kazimierza (1795–1836), posiadających duże rozeznanie w sprawach społeczno-politycznych i kulturalnych. Podstaw muzyki uczyła go matka. W 1827 r. rodzina wyjechała do Warszawy, by rozpocząć edukację syna. Młody Moniuszko pobierał prywatne lekcje muzyki u protestanckiego organisty Carla Augusta Freyera (1801–1883). Równolegle podjął naukę w gimnazjum pijarów. W 1830 r., wskutek kłopotów materialnych, Moniuszkowie powrócili na Litwę. Zamieszkali w Mińsku, gdzie przyszły kompozytor i dyrygent kontynuował naukę w miejscowym gimnazjum rządowym, ukończywszy do roku 1834 sześć klas. Równocześnie uczył się dalej muzyki pod kierunkiem nauczyciela fortepianu Dominika Stefanowicza. W 1836 r. Moniuszko udał się ze stryjem Aleksandrem na kilkumiesięczny pobyt do Wilna. Tam uczęszczał na amatorskie spektakle operowe trupy Wilhelma Szmidkoffa, poznał też swą przyszłą żonę Aleksandrę z Müllerów (ur. 1821), córkę pułkownika armii rosyjskiej. W sierpniu 1837 r. przybył do Berlina i podjął prywatne studia kompozytorskie u Carla Rungenhagena (1778–1851), zakończone otrzymaniem w czerwcu 1839 r. świadectwa potwierdzającego osiągnięcie dobrych wyników w nauce. W tym czasie powstały utwory religijne, dwa kwartety smyczkowe, pierwsze dzieło sceniczne – Noc w Apeninach oraz pieśni, spośród których wyszły drukiem w firmie Bote&Bock dwa zeszyty do słów Adama Mickiewicza (1798–1855) w tłumaczeniu na jęz. niemiecki (1838–1839). Wkrótce potem Moniuszko powrócił w rodzinne strony. 25 sierpnia 1840 r. zawarł w Wilnie małżeństwo z A. Müllerówną i osiadł w tym mieście; od jesieni podjął pracę jako organista w kościele św. Jana. Udzielał także prywatnych lekcji muzyki, urządzał koncerty muzyki religijnej i świeckiej, a przede wszystkim komponował. W Wilnie powstały jego utwory sceniczne o lżejszym charakterze: Ideał, Karmaniol, Nowy Don Kichot, Loteria i in. oraz kolejne pieśni. W celu opublikowania tych ostatnich powziął zamiar wyjazdu do stolicy Imperium Rosyjskiego. W sierpniu 1842 r. Moniuszko udał się więc w swoją pierwszą podróż do Petersburga. Architektura miasta dostarczyła mu silnych wrażeń estetycznych. Korzystał z gościny absolwenta Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych architekta Antoniego Klewszczyńskiego (1844–1902), a czas, jak świadczy zachowana korespondencja, wypełniały mu spotkania z miejscowymi Polakami. Byli wśród nich pisarz Stanisław August Lachowicz (zm. 1882), profesor historii zatrudniony w Muzeum Rumiancewa, Ignacy Żegota Onacewicz (1780 lub 1781–1840), utożsamiający się z polskością pianista Anton A. Gerke (1812–1870), udzielający lekcji muzyki dzieciom rodziny cesarskiej, cenzor druków polskich Bazyli Anastasewicz (1775–1845), a także redaktor „ Tygodnika Petersburskiego ” (TP) i wysoki urzędnik Józef Emanuel Przecławski (1799–1879). Nie spełniła się nadzieja Moniuszki uzyskania stanowiska muzyka dworskiego. Negatywnie wypadła jego audiencja u dyrektora kapeli chóru śpiewaków dworu cesarskiego księcia gen. Aleksieja F. Lwow