Vincent van Gogh

In april 1888 verhuisde de moeder van Vincent van Gogh naar een kleine woning aan de nieuwe Haagdijk in Breda. Omdat er maar weinig ruimte was in het nieuwe huis, besloot ze de schilderijen en tekeningen die haar zoon enkele jaren eerder bij zijn vertrek naar Antwerpen had achtergelaten, niet mee te nemen. De werken werden opgeslagen. Ze belandden op de zolder van een timmerman aan de Ginnekenstraat. Moeder keek er verder niet meer naar om. De stapel tekeningen, aquarellen en schilderstukken bleef jarenlang onaangeroerd, maar uiteindelijk vond de collectie, vrijwel het gehele oeuvre van Van Gogh uit de Nederlandse periode, toch zijn weg naar een groter publiek. In eerste instantie gebeurde dat via de ambulante straathandel in ongeregelde goederen, maar al snel hingen de werken in galerieën en musea verspreid over het hele land en ver daarbuiten. Het is een complexe onderneming om de verspreidingsgeschiedenis van het vroege werk van Van Gogh te reconstrueren, temeer daar men zich begeeft op een grotendeels onontgonnen terrein. Zo is bijvoorbeeld nooit terdege onderzocht om welke tekeningen, schilderijen en aquarellen het nu precies gaat of hoeveel het er zijn. Op 29 juli 1890, overleed Vincent van Gogh in het Noord-Franse dorpje Auvers-sur-Oise en zes maanden later, op 25 januari 1891, stierf te Utrecht ook zijn broer Theo. Welbeschouwd waren zij de enigen die uitsluitsel hadden kunnen geven over het oeuvre dat Vincent in zijn Nederlandse jaren had voortgebracht. Met hun verscheiden lieten de broers - afgezien natuurlijk van hun uitgebreide correspondentie - als het ware een kunsthistorisch vacuum achter en daarmee een vruchtbare voedingsbodem voor romantische beeldvorming en mythologisering. Naargelang het werk van Van Gogh grotere bekendheid verwierf, leken kunstminnaars en goudzoekers van diverse pluimage in toenemende mate behept met een soort magie. Een beduimeld envelopje met wat potloodstreken, een op het oog onbeduidend krabbeltje op een oud vel papier, het kon van grote betekenis zijn, vooral als er & 39;Vincent& 39; onder stond. Van lieverlee ontspon zich rond de nalatenschap van de grote schilder een kat en muis spel, waarin zowel de naaste familie als talloze handelaren, verzamelaars, vervalsers en gerenommeerde kunsthistorici verstrikt raakte. Een donker doolhof van conflicterende belangen en wankelende reputaties, waaruit na verloop van tijd zelfs de meest doorgewinterde Van Goghkenner niet meer wist te ontsnappen. Om de weg uit dit labyrint te vinden, moet men welhaast een duivelskunstenaar zijn en dat is natuurlijk teveel gevraagd. Wel is een eerste aanzet gemaakt om de vele facetten van de Bredase verspreidingsgeschiedenis nu eindelijk eens in kaart te brengen. Dat is van belang omdat juist de obscuriteit van deze geschiedenis heeft gezorgd voor grote onzekerheid over wat Van Gogh nu precies heeft gemaakt gedurende de jaren dat hij in Nederland woonde. Immers, toen zijn tekeningen en schilderijen in Breda werden uitgevent, was dat werk nog door niemand geïnventariseerd of gecatalogiseerd. De toewijzingspractijk van individuele experts en gevestigde kunstinstellingen bleef bij gebrek aan solide herkomstgegevens niet zelden een arbitraire aangelegenheid. Meerdere malen ontstond grote beroering over werken, die door deskundigen aanvankelijk wel en later weer niet aan Van Gogh werden toegeschreven en vice versa. Was het eigenlijk wel mogelijk te achterhalen wat er op die zolder aan de Ginnekenstraat had gelegen? Zowel de goudkoorts van de ontdekkers als de twijfels van de experts zijn geworteld in het vacuüm dat de gebroeders van Gogh meer dan een eeuw geleden hebben achtergelaten. Dit ongewisse is vervolgens nog in hoge mate versterkt door de wijze waarop in Breda met Vincents erfenis werd omgesprongen. Reden te meer voor een grondige verkenning. In december 1883 verliet Vincent van Gogh de provincie Drenthe, waar hij drie maanden had gewerkt. Hij was berooid en trok in bij zijn ouders te Nuenen. Zijn studie