Gołąbki

Gołąbki – potrawa półmięsna z farszu zawiniętego w rolki z liści białej kapusty głowiastej. Tradycyjnymi składnikami farszu są mielone mięso wieprzowe i ryż lub kasza oraz dalsze dodatki, jak np. cebula, grzyby i przyprawy. Istnieją także inne warianty nadzienia np. z mięsem drobiowym, baraniną lub bez mięsa. Przed podaniem gołąbki są duszone lub smażone na tłuszczu. Na Kresach znane są też pieczone gołąbki zawijane w kwaszone liście kapusty, podawane głównie jako potrawa wigilijna. Na Wigilię robione są z farszem z kaszy gryczanej, natomiast w ciągu roku – farszem może być mięso mielone z kaszą gryczaną lub ryżem. Farsz zawijany jest w liście kiszonej w całości kapusty białej. Po zawinięciu gołąbki piecze się w zamkniętym naczyniu. Czasem stosowano jako zamiennik liści kapusty szerokie liście odziomkowe szałwii łąkowej. Podobnie jak kiszona kapusta, gołąbki są tradycyjną potrawą w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Dzięki rozpowszechnionej uprawie kapusty w tych regionach były w wiekach minionych często potrawą biedniejszych warstw ludności. W Czechach i na Słowacji gołąbki nazywają się holubce, w niektórych regionach Stanów Zjednoczonych glubkis, na Ukrainie – голубці, na Białorusi – галубцы, na Litwie – balandėliai, a w Rosji – голубцы. W Niemczech znane są w jako Krautwickel bądź Kohlrouladen. Dotarły także do Szwecji, gdzie nazywają się kåldolmar, a w Finlandii kaalikääryleet. Znajomość gołąbków w Szwecji prawdopodobnie zawdzięcza się osmańskim wierzycielom króla szwedzkiego Karola XII, którzy rezydowali w XVIII wieku w Sztokholmie. Na Półwyspie Bałkańskim i w Rumunii podobnymi potrawami są sarme (w Rumunii sarmale) czy też dolmades, chociaż tutaj używa się przede wszystkim liści winorośli lub kiszonej kapusty. Pochodzenie nazwy potrawy nie jest pewne. Max Vasmer przyjmuje pochodzenie dosłowne, to znaczy od słowa „gołąb”, co tłumaczy zbieżnością kształtu potrawy i ptaka. Polski językoznawca Marek Stachowski uznaje ten wywód za semantycznie wątpliwy. On sam wyciąga hipotezę, że słowo to jest pożyczką orientalną, argumentując to tym, że podobna potrawa znana jest również w Lewancie i Azji Środkowej. Jako możliwe źródła słowa wymienia perskie ‏کلم‎ kalam „kapusta” lub ‏کلم پیچ‎‎ kalam pič „kapustozwój” oraz ormiańskie կաղամբ kałamb „kapusta”. Dopiero po zapożyczeniu słowo miało zostać przekształcone przez wpływ etymologii ludowej aby przypominało nazwę ptaka.